16 lutego 2026 r.

Jak przygotować sektor MŚP na wykorzystanie szans związanych ze sztuczną inteligencją?

Wprowadzenie

Sztuczna inteligencja (AI) odgrywa coraz istotniejszą rolę w procesach transformacji gospodarczej, wpływając na sposób funkcjonowania przedsiębiorstw, rynków pracy oraz całych sektorów przemysłu. Raport „Technology and Innovation Report 2025” przygotowany przez UNCTAD podkreśla, że AI stała się jedną z technologii ogólnego zastosowania, porównywalną pod względem znaczenia do elektryczności czy Internetu. Jej wdrażanie prowadzi do zmian nie tylko technologicznych, ale również organizacyjnych i instytucjonalnych.

Autorzy raportu wskazują, że AI w coraz większym stopniu wpływa na produktywność i efektywność procesów biznesowych. Automatyzacja analizy danych, predykcja trendów rynkowych czy wsparcie procesów decyzyjnych stają się standardem w wielu branżach. Jednocześnie UNCTAD zwraca uwagę, że tempo adaptacji AI jest zróżnicowane, a korzyści z jej wykorzystania koncentrują się głównie w krajach i przedsiębiorstwach najlepiej przygotowanych technologicznie.

W tym kontekście raport podkreśla ryzyko pogłębiania się nierówności rozwojowych. Gospodarki i firmy, które nie podejmą działań przygotowawczych, mogą stopniowo tracić konkurencyjność. Dotyczy to w szczególności sektora MŚP, który często nie dysponuje zasobami porównywalnymi z dużymi korporacjami, a jednocześnie odpowiada za znaczną część zatrudnienia.

MŚP w obliczu wyzwań związanych z adaptacją AI

Małe i średnie przedsiębiorstwa pełnią kluczową funkcję w strukturze gospodarki, jednak raport UNCTAD pokazuje, że ich zdolność do wdrożenia AI jest ograniczona przez szereg barier. Najczęściej wskazywane trudności dotyczą kosztów inwestycyjnych, braku specjalistycznej wiedzy oraz niepewności co do rzeczywistych korzyści biznesowych. W efekcie wiele MŚP przyjmuje postawę wyczekującą wobec AI.

Raport zwraca uwagę, że w praktyce AI w MŚP funkcjonuje głównie jak element wbudowany w gotowe rozwiązania cyfrowe, takie jak systemy CRM, narzędzia marketingowe czy aplikacje księgowe. Choć takie podejście pozwala na pierwsze doświadczenia z AI, rzadko prowadzi do głębszej integracji technologii z procesami biznesowymi. Brakuje strategicznego podejścia do wykorzystania danych i algorytmów jako źródła przewagi konkurencyjnej.

UNCTAD podkreśla również, że ograniczona skala działalności MŚP sprawia, iż ryzyko nieudanego wdrożenia AI jest dla nich znacznie bardziej dotkliwe niż dla dużych przedsiębiorstw. Dlatego decyzje inwestycyjne są często odkładane, a potencjał technologii pozostaje niewykorzystany. Raport jednoznacznie wskazuje, że bez odpowiedniego wsparcia systemowego luka technologiczna między MŚP a dużymi firmami będzie się pogłębiać.

Gotowość technologiczna jako warunek skutecznego wdrożenia

Jednym z zagadnień występujących w raporcie UNCTAD jest gotowość technologiczna, rozumiana jako zdolność przedsiębiorstwa do skutecznego wdrożenia i wykorzystania nowych technologii. Obejmuje ona nie tylko dostęp do infrastruktury cyfrowej, lecz także jakość danych, poziom cyfryzacji procesów oraz dojrzałość organizacyjną. Bez tych elementów wdrożenia AI pozostaje działaniem fragmentarycznym i krótkotrwałym.

Raport wskazuje, że wiele MŚP wdraża rozwiązania oparte na AI bez jasno określonej strategii cyfrowej. Technologie są wprowadzone punktowo, często w odpowiedzi na chwilowe potrzeby lub presję rynkową. Taki model nie pozwala na pełne wykorzystanie potencjału AI i ogranicza możliwość skalowania rozwiązań w przyszłości.

UNCTAD podkreśla, że skuteczne przygotowanie do wykorzystania AI wymaga podejścia systemowego. Przedsiębiorstwa powinny traktować AI jako element długofalowej transformacji, powiązanej z reorganizacją procesów, zmianą kultury organizacyjnej oraz rozwojem kompetencji. Tylko wtedy AI może realnie przyczynić się do wzrostu produktywności i innowacyjności.

Kompetencje i kapitał ludzki w erze AI

Raport UNCTAD jednoznacznie wskazuje, że niedobór kompetencji jest jedną z najpoważniejszych barier w adaptacji AI, szczególnie w sektorze MŚP. Problem ten nie dotyczy wyłącznie braku wyspecjalizowanych specjalistów technicznych, lecz także ograniczonej wiedzy menadżerskiej na temat możliwości i ograniczeń AI. W wielu firmach decyzje technologiczne podejmowane są bez pełnego zrozumienia potencjalnych skutków biznesowych.

Autorzy raportu podkreślają, że kompetencje związane z AI powinny być rozwijane na różnych poziomach organizacji. Pracownicy operacyjni muszą rozumieć, jak korzystać z narzędzi opartych na AI w codziennej pracy, natomiast kadra zarządzająca powinna posiadać umiejętności oceny opłacalności i ryzyka wdrożeń. Brak takiej wiedzy prowadzi do nieefektywnych inwestycji lub całkowitego zaniechania działań innowacyjnych.

UNCTAD zwraca również uwagę, że rozwój kompetencji w zakresie AI nie musi oznaczać natychmiastowego zatrudnienia wysoko wyspecjalizowanych ekspertów. W wielu przypadkach kluczowe znaczenie ma podnoszenie ogólnego poziomu kompetencji cyfrowych oraz umiejętności współpracy z dostawcami technologii. Takie podejście jest szczególnie istotne dla MŚP, które muszą racjonalnie zarządzać swoimi zasobami.

Stopniowe podejście do wdrożenia AI w MŚP

Raport rekomenduje, aby małe i średnie przedsiębiorstwa podchodziły do wdrożenia AI w sposób stopniowy i pragmatyczny. Pierwsze zastosowanie AI często dotyczą obszarów, w których można szybko zaobserwować efekty, takich jak obsługa klienta, marketing czy analiza danych sprzedażowych. Takie wdrożenia pozwalają firmom zdobyć doświadczenie i zbudować zaufanie do technologii.

UNCTAD podkreśla, że nawet proste zastosowania AI mogę przynieść istotne korzyści organizacyjne. Automatyzacja rutynowych zadań pozwala pracownikom skupiać się na działaniach o większej wartości dodanej, a lepsza analiza danych wspiera podejmowanie decyzji. Co istotne, tego typu rozwiązania nie wymagają dużych inwestycji początkowych, co czyni je bardziej dostępnymi dla MŚP.

Stopniowe wdrożenie AI umożliwia także lepsze przygotowanie organizacji na bardziej zaawansowane rozwiązania w przyszłości. Raport wskazuje, że firmy, które zaczynają do prostych narzędzi i konsekwentnie rozwijają swoje kompetencje, są znacznie lepiej przygotowane do integracji AI z kluczowymi procesami biznesowymi. Takie podejście minimalizuje ryzyko i zwiększa trwałość efektów transformacji cyfrowej.

Znaczenie polityki publicznej i systemów wsparcia

UNCTAD zwraca uwagę na rolę instytucji publicznych w tworzeniu warunków sprzyjających adaptacji AI przez MŚP. Bez odpowiednich instrumentów wsparcia wiele firm nie będzie w stanie samodzielnie ponosić kosztów związanych z wdrożeniem nowych technologii. Raport podkreśla znaczenie programów łączących wsparcie finansowe z doradztwem i edukacją.

Szczególnie ważne są inicjatywy, które pomagają przedsiębiorcom zrozumieć, w jaki sposób AI może odpowiedzieć na konkretne potrzeby biznesowe. Dostęp do wiedzy, narzędzi diagnostycznych oraz przykładów dobrych praktyk obniża bariery wejścia i zmniejsza ryzyko nieudanych wdrożeń. UNCTAD wskazuje, że skuteczne programy wsparcia powinny być dostosowane do realiów funkcjonowania MŚP.

Podsumowanie

Raport „Technology and Innovation Report 2025” jasno pokazuje, że AI staje się jednym z głównych czynników determinujących konkurencyjność przedsiębiorstw. Dla sektora MŚP nie jest to jednak wyłącznie kwestia dostępu do technologii, lecz przede wszystkim zdolności do jej efektywnego wykorzystania. Bez odpowiedniego przygotowania AI może pozostać niewykorzystanym potencjałem.

UNCTAD podkreśla, że kluczem do sukcesu jest połączenie gotowości technologicznej, kompetencji oraz wsparcia instytucjonalnego. Przedsiębiorstwa, które inwestują w rozwój umiejętności, stopniowe wdrożenia i świadome zarządzanie zmianą, są znacznie lepiej przygotowane na wyzwania cyfrowej gospodarki.

Dla polskich MŚP gotowość do wykorzystania AI powinna być traktowana jako długofalowa inwestycja w stabilność i rozwój. Raport UNCTAD dostarcza nie tylko diagnozy obecnych wyzwań, ale również jasnych wskazówek, jak krok po kroku budować zdolność do wykorzystania AI praktyce gospodarczej.

Źródło:

https://unctad.org/system/files/official-document/tir2025ch3_en.pdf

Jeśli jesteś zainteresowany podniesieniem swoich kompetencji w zakresie AI, automatyzacji, czy robotyzacji, a nie miałeś wcześniej do czynienia z tą tematyką, to zapraszamy do skorzystania z oferty bezpłatnych kursów e-learningowych Akademii PARP. Na naszej platformie znajdziesz m.in. kursy:

Ukończenie każdego z kursów daje możliwość uzyskania certyfikatu bez wychodzenia z domu. Zapisz się już dziś i korzystaj z bezpłatnej oferty Akademii PARP.