Badanie Eurobarometr „Przyszłe potrzeby w edukacji cyfrowej”

Celem najnowszego Eurobarometru „Future needs in digital education” było przebadanie postaw obywateli Unii Europejskiej  wobec edukacji cyfrowej. Badanie analizuje postawy wobec sześciu kluczowych obszarów tematycznych dotyczących kompetencji cyfrowych i wykorzystania technologii cyfrowych w edukacji. Raport zawiera dane dotyczące zarówno średnich wyników dla UE, jak również wyniki dla poszczególnych państw członkowskich. W jego treści można znaleźć również dodatkowe informacje dotyczące warunków socjodemograficznych wpływających na wyniki badania.

W ramach omawianego raportu zostało zbadanych sześć głównych obszarów tematycznych:

1. Kompetencje cyfrowe i rola edukacji:

1. Postrzeganie znaczenia umiejętności cyfrowych,
2. Edukacja w zakresie kompetencji cyfrowych,
3. Bariery w nabywaniu i rozwoju umiejętności cyfrowych.

2. Technologie cyfrowe w edukacji:

1. Wpływ technologii na edukację,
2. Równowaga pomiędzy nauczaniem metodami tradycyjnymi i z użyciem technologii cyfrowych.

3. AI w edukacji:

1. Przyszłe znaczenie kompetencji związanych z AI,
2. Opinia na temat wykorzystania AI w edukacji,
3. Kompetencje nauczycieli w zakresie AI,
4. Zapewnienie odpowiedniego wykorzystania AI w edukacji.

4. Odpowiedzialne wykorzystanie technologii cyfrowych:

1. Rola nauczycieli w zapewnianiu bezpieczeństwa cyfrowego,
2. Rola rodziców w zapewnianiu bezpieczeństwa cyfrowego,
3. Wpływ umiejętności cyfrowych na zdrowie i dobrostan.

5. Wiedza i obawy związane z wykorzystaniem danych osobowych w nauczaniu cyfrowym.

6. Wsparcie UE w zakresie kompetencji i technologii cyfrowych w edukacji.

Kompetencje cyfrowe i rola edukacji

W przypadku pierwszego obszaru tematycznego zbadano, jak ankietowani postrzegają znaczenie kompetencji cyfrowych w różnych obszarach życia. W przypadku polskich respondentów, aż 90% uważa że kompetencje cyfrowe są niezbędne do aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym, a 89% sądzi, że ich posiadanie jest konieczne w procesie uczenia się i edukacji. Według 83% ankietowanych z Polski kompetencje cyfrowe są niezbędne do osiągnięcia sukcesu zawodowego. W przypadku narzędzi AI 90% badanych Polaków uważa, że kompetencje cyfrowe są konieczne do ich bezpiecznego i odpowiedzialnego wykorzystania, a 81% sądzi, że kompetencje cyfrowe pomagają w ochronie przez dezinformacją. 92% badanych Polaków uważa, że poprawa poziomu kompetencji cyfrowych jest ważna dla rozwoju polskiej gospodarki.

Średnie wyniki dla Unii Europejskiej w tym obszarze kształtują się następująco: 89% respondentów uważa, że kompetencje cyfrowe są niezbędne do uczestniczenia w życiu społecznym, 80% sądzi, że kompetencje cyfrowe są konieczne w osiąganiu sukcesu zawodowego, a 85% jest przekonanych, że kompetencje cyfrowe są niezbędne w uczeniu się i edukacji. 86% ankietowanych uważa, że rozwój kompetencji cyfrowych jest ważny w rozwoju gospodarki ich krajów, 80% że kompetencje cyfrowe pomagają w ochronie przed dezinformacją, a 85% respondentów sądzi, że kompetencje cyfrowe są niezbędne do bezpiecznego korzystania z narzędzi AI.

W przypadku edukacji w zakresie kompetencji cyfrowych respondenci z Polski w przeważającej większości (92%) uważają, że nauczanie umiejętności cyfrowych powinno być dostępne w szkołach i na uniwersytetach dla wszystkich uczniów i studentów. 83% ankietowanych sądzi, że nauczanie kompetencji cyfrowych jest tak samo ważne jak nauczanie czytania, matematyki i przedmiotów ścisłych. 74% badanych Polaków uważa, że nauczanie umiejętności cyfrowych powinno rozpoczynać się we wczesnych latach edukacji.

Średnie wyniki dla ogółu UE w tym obszarze wyglądają następująco: 92% ankietowanych uważa, że kompetencje cyfrowe powinny być nauczane w szkołach i na uniwersytetach oraz obejmować wszystkich uczniów i studentów, 76% że nauczanie kompetencji cyfrowych powinno zaczynać się wcześnie, natomiast 78% badanych sądzi, że nauczaniu kompetencji cyfrowych powinno poświęcać się tyle samo uwagi co edukacji w zakresie czytania, matematyki i nauk ścisłych.

Jako bariery w nauczaniu umiejętności cyfrowych Polscy respondenci najczęściej wskazywali brak odpowiedniego sprzętu i wyposażenia w szkołach (44%), braki w kompetencjach cyfrowych rodziców/opiekunów (43%) oraz braki w programie nauczania (43%). Braki w kompetencjach nauczycieli wskazało 35% badanych, a koszt urządzeń i kłopoty finansowe rodzin uniemożliwiające zakup sprzętu za problem uważało 34% ankietowanych. Jako barierę w pozyskiwaniu kompetencji cyfrowych Polacy najrzadziej wskazywali brak motywacji wśród uczniów/studentów – 11%.

Natomiast w przypadku średnich wyników w UE jako bariery najczęściej wskazywano braki w wyposażeniu szkół (47%), a także niewystarczające kompetencje nauczycieli (41%).

Technologie cyfrowe w edukacji

Pierwszym badanym tematem w tym obszarze był wpływ technologii na edukację. Według wyników badania 93% badanych Polaków sądzi, że technologie cyfrowe pozwalają na tworzenie treści edukacyjnych dopasowanych do potrzeb ucznia. Tyle samo badanych uważa, że edukacja online pozwala na uczenie się przez całe życie i daje ciągły dostęp do treści edukacyjnych. Natomiast 91% respondentów z Polski jest przekonanych, że technologie cyfrowe sprawiają, że proces edukacji staje się bardziej innowacyjny. Polacy generalnie zgadzają się również ze stwierdzeniem, że technologie cyfrowe pozwalają na przełamywanie barier w nauczaniu osób niepełnosprawnych (89%) oraz że mogą one sprawić, że zwiększy się poziom dostępności i inkluzywności procesu nauczania (87%). W najmniejszym stopniu badani z Polski zgadzali się z następującymi stwierdzeniami: „wykorzystanie technologii cyfrowych będzie pogłębiać nierówności w edukacji” (65%) oraz „technologie cyfrowe w edukacji są zbyt drogie dla rodzin” (63%).  

W przypadku średnich wyników dla UE, większość respondentów (87%) widzi korzyści z użycia technologii cyfrowych w edukacji i uważa, że tego typu narzędzia pozwalają na dopasowanie sposobu nauczania do indywidualnych potrzeb ucznia. Identyczny odsetek ankietowanych (87%) sądzi, że technologie cyfrowe pozwalają na wprowadzanie innowacji w nauczaniu, a według 85% korzyścią płynącą z e-learningu jest ciągły dostęp do zasobów edukacyjnych, co pozwala na uczenie się przez całe życie. Natomiast 84% badanych uważa, że technologie cyfrowe mogą pomóc w przełamywaniu barier w nauczaniu osób z niepełnosprawnościami, a według 83% technologie cyfrowe mogą uczynić edukację łatwiej dostępną i bardziej inkluzywną. Kolejne 67% ankietowanych mieszkańców UE twierdzi, że technologie cyfrowe w edukacji są zbyt drogie, co stanowi przeszkodę dla rodzin w nabyciu odpowiedniego sprzętu. 64% badanych uważa, że że technologie cyfrowe mogą pogłębiać nierówności w edukacji.

W zakresie równowagi pomiędzy nauczaniem metodami tradycyjnymi i z użyciem technologii cyfrowych nieco mniej niż połowa ankietowanych Polaków (42%) sądzi, że polskie szkoły zachowują odpowiednią równowagę pomiędzy tymi metodami. Większość ankietowanych z Polski (87%) uważa, że technologie cyfrowe specjalnie zaprojektowane w celach edukacyjnych powinny być promowane w szkołach. Natomiast 66% polskich badanych zgadza się ze stwierdzeniem, że użycie w szkole urządzeń osobistych takich jak m.in. smartfony powinno być zabronione.

W przypadku wyników dla UE 41% badanych uważa, że szkoły w ich kraju zachowują zdrową równowagę pomiędzy edukacją wykorzystującą technologie cyfrowe i tradycyjnym nauczaniem, natomiast 44% nie zgadza się z tym stwierdzeniem. Według 87% cyfrowe technologie przeznaczone specjalnie dla edukacji powinny być promowane w szkołach, a 69% twierdzi, że korzystanie z osobistych urządzeń cyfrowych, np. smartfonów, powinno być w szkole zabronione.

AI w edukacji

W przypadku przyszłego znaczenia kompetencji związanych z AI, 62% badanych Polaków oraz 63% badanych Europejczyków uważa, że do 2030 roku wszyscy obywatele będą musieli posiadać kompetencje potrzebne do korzystania z AI (zarówno w edukacji, jak i w pracy).

Opinie na temat wykorzystania AI w edukacji wśród polskich respondentów są dość ostrożne – 51% uważa, że AI może przynieść ze sobą zarówno korzyści, jak i zagrożenia w edukacji, dlatego też obie opcje powinny zostać zbadane i ocenione. 22% sądzi, że AI w ogóle nie powinno być wykorzystywane w procesie nauczania. Natomiast 18% badanych zgadza się ze stwierdzeniem, że AI może poprawić proces edukacji i społeczność nauczycielska nie powinna się obawiać eksperymentowania z tą technologią.

Bardzo podobne średnie wyniki odnotowano w UE – 54% badanych uważa, że AI może przynieść zarówno korzyści, jak i zagrożenia w obszarze edukacji, 22% że AI nie powinno być wykorzystywane w klasie, a 17% ankietowanych sądzi, że AI może poprawić proces nauczania i powinno być wykorzystywane w edukacji.

Zdecydowana większość polskich respondentów (82%) uważa, że wszyscy nauczyciele powinni posiadać kompetencje pozwalające na zrozumienie sposobu działania i wykorzystanie AI, w tym generatywnej sztucznej inteligencji. Nie zgadza się z tym 11% badanych.

W przypadku średnich wyników unijnych 81% ankietowanych uważa, że wszyscy nauczyciele powinni posiadać kompetencje pozwalające na zrozumienie i wykorzystanie AI.

Według najpopularniejszych odpowiedzi polskich respondentów zapewnienie odpowiedniego wykorzystania sztucznej inteligencji  w edukacji powinno polegać głównie na wsparciu nauczycieli, aby wiedzieli jak i kiedy wykorzystywać narzędzia AI (38%) oraz wykorzystaniu rozwiązań AI, które powstały konkretnie do użytku w edukacji (również 38%). W przypadku innych sposobów zapewniania odpowiedniego użycia AI 36% ankietowanych stwierdziło, że szkoły i uniwersytety powinny posiadać wytyczne jego użycia. 35% respondentów uważa, że szkoły powinny pomagać uczniom w zrozumieniu i użyciu AI, natomiast 25% sądzi, że powinny powstać spójne zasady wykorzystania AI w edukacji dla całej Unii Europejskiej.

Natomiast w przypadku średnich wyników unijnych ankietowani najczęściej wybierali następujące odpowiedzi: szkoły i uniwersytety powinny posiadać jasne wytyczne co do tego, kiedy i jak można wykorzystywać AI (41%) oraz nauczyciele powinni otrzymać wsparcie, aby wiedzieć kiedy i jak można wykorzystywać AI (również 41%).

Odpowiedzialne wykorzystanie technologii cyfrowych

Aż 90% polskich ankietowanych uważa, że szkoły potrzebują większego wsparcia w ochronie prywatności uczniów oraz zapobieganiu incydentom cyberbezpieczeństwa. Według 89% badanych nauczyciele powinni posiadać kompetencje pozwalające na nauczanie, w jaki sposób rozpoznawać różne formy dezinformacji online (np. fake news czy obrazy/wideo/teksty wygenerowane przez AI). Natomiast 86% uważa, że nauczyciele powinni pełnić kluczową rolę we wspieraniu uczniów w zdobywaniu kompetencji pozwalających na bezpieczne korzystanie z technologii cyfrowych.

W przypadku badanych obywateli UE 89% pytanych uważa, że wszyscy nauczyciele powinni posiadać kompetencje w zakresie pomocy uczniom w rozpoznawaniu dezinformacji online, a 88% twierdzi, że nauczyciele powinni pełnić kluczową rolę w nauczaniu dzieci, jak bezpiecznie korzystać z technologii cyfrowych.

Rola rodziców i rodzin w nauczaniu dzieci w zakresie bezpiecznego korzystania z technologii jest uważana za kluczową przez 87% polskich ankietowanych. Natomiast 90% sądzi, że rodzice/opiekunowie powinni otrzymywać wsparcie i wskazówki dotyczące tego, jak wspierać swoje dzieci w rozwijaniu umiejętności niezbędnych do bezpiecznego korzystania z technologii.

W przypadku średnich unijnych 87% badanych sądzi, że rodzice i członkowie rodziny pełnią kluczową rolę w nauczaniu dzieci, jak bezpiecznie i odpowiedzialnie korzystać z technologii cyfrowych. Natomiast 87%  uważa, że rodzice powinni otrzymywać wskazówki i porady, jak wspierać dzieci w nabywaniu umiejętności potrzebnych do bezpiecznego korzystania z technologii cyfrowych

Według 93% ankietowanych z Polski szkoły powinny nauczać, w jaki sposób radzić sobie z wpływem nowych technologii oraz mediów społecznościowych na dobrostan oraz zdrowie fizyczne. 5% ankietowanych nie uważa tego za konieczne, a 2% nie ma zdania.

Podobne wyniki zostały odnotowane w Unii ogółem – 92% badanych uważa, że szkoły powinny uczyć młodzież, jak radzić sobie z wpływem technologii cyfrowych, w tym mediów społecznościowych, na zdrowie psychiczne i fizyczne.

Wiedza i obawy związane z wykorzystaniem danych osobowych w nauczaniu cyfrowym

16% badanych Polaków stwierdziło, że jest w pełni świadomych jakie dane personalne są zbierane w trakcie korzystania z narzędzi e-learningowych, a 52% zadeklarowało posiadanie pewnej świadomości w tym temacie. 19% jest niezbyt tego świadomych, natomiast 4% jest tego całkowicie nieświadomych. 9% badanych udzieliło odpowiedzi „nie wiem”.

W zakresie potencjalnego ryzyka związanego z korzystaniem z narzędzi edukacji online ankietowani z Polski najbardziej obawiają się kradzieży danych i tożsamości (48%). 47% ankietowanych obawia się wykorzystania danych osobowych bez zgody użytkownika, 46% obawia się nieuprawnionego dzielenia się danymi osobowymi z podmiotami trzecimi (np. firmami czy agencjami rządowymi), a 42% obawia się śledzenia działań użytkownika bez jego zgody. Jako zagrożenie najrzadziej wspominano (29%) wykorzystanie danych osobowych do tworzenia niechcianych spersonalizowanych ofert marketingowych.

Natomiast średniej wyniki dla UE kształtują się następująco: 62% badanych jest świadomych, jakie rodzaje danych są zbierane w trakcie korzystania z cyfrowych narzędzi edukacyjnych. 53% ankietowanych zgłasza obawy związane z potencjalnymi naruszeniami danych i kradzieżą tożsamości w trakcie korzystania z narzędzi edukacyjnych. 49% zgłasza obawy związane z potencjalnym nieuprawnionym wykorzystaniem danych bez wiedzy ich właściciela (osoby, których one dotyczą). Natomiast 46% zgłasza obawy związane z potencjalnym dzieleniem się danymi przez podmioty trzecie bez zgody danej osoby,

Wsparcie UE w zakresie kompetencji i technologii cyfrowych w edukacji

Ostatnim tematem, który został zbadany w ramach ankiety były najlepsze sposoby wspierania edukacji w zakresie kompetencji i technologii cyfrowych. Najpopularniejszym sposobem wsparcia według polskich badanych było opracowanie standardów unijnych w zakresie technologii cyfrowych w edukacji (45%). Drugą najczęściej wybieraną opcją (44%) było zapewnianie finansowania w celu zapewniania urządzeń i infrastruktury (np. dostępu do Internetu). Według 40% badanych Unia Europejska powinna zapewniać możliwości poprawy kompetencji cyfrowych dla obywateli. Najrzadziej wskazywano odpowiedzi „Pomoc firmom w opracowywaniu europejskich technologii dla edukacji” (29%) i „Opracowanie unijnego podejścia do nauczania i oceny umiejętności cyfrowych” (26%).

Podobne wyniki odnotowano dla całej Unii Europejskiej – średnio 49% ankietowanych rekomenduje stworzenie standardów unijnych dla użycia technologii cyfrowych w edukacji, a 36% uważa, że UE powinno zapewnić finansowanie narzędzi i infrastruktury. Natomiast 31% badanych twierdzi, że UE powinna opracować ogólną metodę nauczania i oceny kompetencji cyfrowych.

Podsumowanie:

W ramach najnowszego badania Eurobarometr „Future needs in digital education” zostały przebadane postawy i opinie mieszkańców państw członkowskich Unii Europejskiej na temat kompetencji cyfrowych i wykorzystania technologii cyfrowych w edukacji. Wyniki badania pokazują, że w większości opinie przedstawione przez respondentów z Polski są bardzo zbliżone do postaw prezentowanych przez ogół obywateli UE. Do pewnych wyjątków należą np. wybrane wyniki w zakresie postrzegania znaczenia kompetencji cyfrowych lub wpływu technologii na edukację.

Szczegółowe dane i analizy dotyczące wyników badania oraz jego metodologię można znaleźć w pełnej wersji raportu „FLASH EUROBAROMETER 564 Future needs in digital education”, na którego podstawie powstało niniejsze opracowanie.

Źródła:

europa.eu/eurobarometer/