4 lutego 2026 r.

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w ochronie podwodnej infrastruktury krytycznej

W związku z konfliktami zbrojnymi oraz szybko zmieniającą się aktualną sytuacją geopolityczną, coraz większą uwagę poświęca się infrastrukturze krytycznej i sposobach jej ochrony przez różnorodnymi zagrożeniami, zarówno fizycznymi, jak i cyberbezpieczeństwa.

Jednym z obszarów obecnie szczególnie narażonych na incydenty jest obszar Morza Bałtyckiego i znajdująca się na jego dnie tzw. podwodna infrastruktura krytyczna. W jej skład zaliczane są tzw. denne instalacje przesyłowe (m.in. światłowody, kable telekomunikacyjne, rurociągi itp.), związane z zaopatrywaniem państw nadbałtyckich w różne zasoby, w tym energetyczne, telekomunikacyjne, energetyczne czy paliwowe. Uszkodzenie lub zniszczenie elementów tej infrastruktury miałoby ogromny, negatywny wpływ na funkcjonowanie całych państw, gospodarek i społeczeństw.

Umieszczenie elementów infrastruktury krytycznej na dnie morza powoduje, że są one szczególnie narażone na ryzyko uszkodzeń (zarówno przypadkowych, jak i zamierzonych) np. na fizyczne przerwanie przez ciągnioną po dnie morza kotwicę. Paradoksalnie jedno z działań podjętych w celu ich ochrony przed niezamierzonymi uszkodzeniami – czyli oznaczanie infrastruktury na mapach dna morskiego – ułatwia przeprowadzanie celowanych ataków. Dlatego też w celu zapewnienia bezpieczeństwa podwodnej infrastrukturze krytycznej prowadzone są różne działania, programy i badania, zarówno na poziomie międzynarodowym, ogólnoeuropejskim, jak i krajowym.

Jednym z potencjalnych sposobów ochrony tego typu infrastruktury może być opracowanie i wdrożenie rozwiązań wykorzystujących najnowsze technologie, takie jak m.in. sztuczna inteligencja.

Przykładowym programem tego typu – finansowanym ze środków Unii Europejskiej – jest projekt VIGIMARE (ang. Vigilant Maritime Surveillance of Critical Submarine Infrastructure, pl. Czujny nadzór morski nad krytyczną infrastrukturą podmorską). Według kierowniczki projektu, Johanny Karvonen (Laurea University of Applied Sciences, Finlandia), incydentem, który zainspirował powstanie projektu, był wybuch gazociągu Nord Stream w 2022 r. Pokazał on, jak wrażliwe są biegnące na dnie Bałtyku elementy infrastruktury oraz dobitnie pokazał konieczność stworzenia narzędzi do ich ochrony.

Według opisu projektu jego główne cele to:

Zapewnienie środowiska wymiany informacji na temat zagrożeń dla infrastruktury krytycznej UE.
Zwiększenie odporności na zagrożenia fizyczne, cybernetyczne i hybrydowe poprzez wdrożenie środków zapobiegania i ograniczania ryzyka.
Wzmocnienie świadomości sytuacyjnej europejskich obszarów morskich w celu rozpoznawania ataków fizycznych, cybernetycznych, hybrydowych oraz incydentów (zarówno spowodowanych przez człowieka, jak i naturalnych), a także umożliwienie lepszego planowanie reakcji (zarówno CIO, jak i państw członkowskich UE) oraz napraw.
Wspieranie państw członkowskich UE w spełnianiu wymogów dyrektyw CER i NIS-2.

Aby spełnić cele projektu VIGIMARE, zespół badawczy pracuje nad narzędziem AI, które będzie automatycznie rozpoznawało i analizowało podejrzane oraz nietypowe zachowania wokół podwodnej infrastruktury krytycznej, np. niestandardowe zmiany w prędkości statków czy przeciągnie kotwic pod dnie morskim w obszarach newralgicznych. Pozwoli ono również na tworzenie obrazu sytuacji w czasie jak najbardziej zbliżonym do rzeczywistego, co poprawi świadomość sytuacyjną służb i osób odpowiedzialnych za ochronę infrastruktury krytycznej. Planowane jest także stworzenie usługi AI, która będzie w stanie klasyfikować wykryte ataki do jednej z trzech grup – ataki fizyczne, cyberataki oraz ataki hybrydowe.

W ramach opracowanych rozwiązań przewiedziano także uwzględnianie danych i informacji generowanych przez ludzi. W planach jest również połączenie opracowanych rozwiązań sztucznej inteligencji z takimi danymi, jak m.in. odczyty radarów pochodzącymi od straży wybrzeża i innych służb. Ma to na celu stworzenie jak najpełniejszego obrazu działań na morzu. Pozwoli to także na wybranie jak najbardziej opłacalnych sposobów zwiększenia odporności podmorskiej infrastruktury.

W ramach projektu przewidywane jest również pilotażowe studium nowego rozwiązania, które pozwoliłoby na wykorzystanie podwodnego światłowodu jako sensora. Wytrenowane narzędzie AI mierzyłoby niewielkie zmiany w sposobie przepływu światła przez kabel i wychwytywało wibracje, których zmiany pozwalałyby sztucznej inteligencji na „słyszenie” potencjalnych anomalii.

Choć opracowywany system niekoniecznie będzie w stanie wykryć wszystkie potencjalne zagrożenia (niektóre z nich mogą być zbyt skomplikowane lub zbyt dobrze utajnione do wykrycia przez sztuczną inteligencję) uczestnicy projektu mają nadzieję, że dane na temat tras i działań jednostek pływających pozyskane przez AI będą wykorzystywane przez służby w celu identyfikacji potencjalnych sprawców przestępstw.

W innych przypadkach, takich jak kotwice ciągnione po dnie, czy dziwnie zachowujące się statki, opracowywany model będzie mógł dostarczyć wczesne ostrzeżenia które pozwolą służbom na podjęcie działań zapobiegawczych jeszcze przed uszkodzeniami infrastruktury.

W 2026 roku zespół projektowy VIGIMARE planuje rozpoczęcie testów technologii w warunkach polowych. Pilotażowe działania odbędą się na trzech akwenach: Bałtyku, Morzu Śródziemnym oraz Morzu Irlandzkim.

W skład konsorcjum działającego w ramach projektu wchodzi dziewiętnaście podmiotów, z czego dwa z nich są to podmioty z Polski: OPERATOR GAZOCIĄGÓW PRZESYŁOWYCH GAZ-SYSTEM SPÓŁKA AKCYJNA (GS) oraz Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego.

Źródła: