Rynek pracy w Polsce – nowa era czy nowa narracja? Premiera najnowszych wyników BKL

Rynek pracy w Polsce – nowa era czy nowa narracja? Premiera najnowszych wyników BKL

Czy rynek pracy rzeczywiście wszedł w nową erę, czy raczej zmienia się sposób, w jaki o nim opowiadamy? To pytanie stało się myślą przewodnią jubileuszowej, dziesiątej Konferencji Bilansu Kapitału Ludzkiego, która 25 czerwca zgromadziła przedstawicieli nauki, biznesu, administracji publicznej i organizacji społecznych. Wydarzenie zorganizowane przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości i Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego odbyło się w Centrum konferencyjnym ADN w Warszawie.

Konferencję otworzyli Krzysztof Gulda, prezes PARP, oraz prof. Jarosław Górniak, prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego ds. współpracy międzynarodowej. Prezes PARP Krzysztof Gulda zwrócił uwagę, że zmiany technologiczne, demograficzne i geopolityczne tworzą zupełnie nowy kontekst funkcjonowania rynku pracy. Jak zaznaczył, dane Bilansu Kapitału Ludzkiego pomagają identyfikować kompetencje odpowiadające współczesnym wyzwaniom oraz wskazywać, jak wzmacniać zdolność adaptacji pracowników i przedsiębiorstw. Profesor Jarosław Górniak podkreślił, że z wyników badań korzystają nie tylko naukowcy i przedsiębiorcy, a projekt Bilans Kapitału Ludzkiego bardzo dobrze wpisuje się w koncepcję waloryzacji wiedzy i tego co nauka może zrobić dla polityk publicznych.

Nowe trendy czy realna zmiana?

W wystąpieniu otwierającym część merytoryczną Marek Szymaniak, autor książki „Młócka. Reportaże o przyszłości pracy”, odniósł się do sposobu, w jaki dyskutujemy dziś o sztucznej inteligencji. Zwrócił uwagę, że narracje koncentrujące się na zagrożeniach związanych z AI często służą budowaniu zainteresowania nową technologią, podczas gdy znacznie mniej mówi się o realnych problemach rynku pracy i jakości zatrudnienia.

Następnie rozpoczęła się pierwsza sesja pn.  Moda czy zmiana? Jak naprawdę reagują firmy i pracownicy. Anna Szczucka i dr Seweryn Krupnik z Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych UJ przedstawili wyniki badań dotyczące sposobów reagowania przedsiębiorstw na najważniejsze trendy rynku pracy. Wyróżnili oni cztery grupy pracodawców, którzy w różny sposób odpowiadają na trendy. Wskazali oni Odpowiedzialnych wobec pracowników (43%), Zbalansowanych liderów transformacji (17%), Adaptacyjnie zachowawczych (34%) oraz Technologicznych pragmatyków (6%). Odpowiedzialni wobec pracowników za priorytet uznają dobrostan, zaangażowanie i lojalność pracowników, a największym wyzwaniem jest dla nich wzrost kosztów pracy. Zbalansowani liderzy transformacji są zorientowani jednocześnie na pracowników i na technologię. Są także najlepiej przygotowani na różnego rodzaju trendy. Dla firmy, które są adaptacyjnie zachowawcze, trendy nie mają większego znaczenia i jednocześnie najrzadziej doświadczają wyzwań w swoim otoczeniu. Natomiast technologiczni pragmatycy są skupieni na AI, automatyzacji i cyfryzacji i to oni znacząco odczuwają wzrost kosztów oraz wprowadzanie nowych regulacji prawnych.

Z kolei prof. Barbara Worek zaprezentowała wyniki dotyczące uczenia się i rozwoju kompetencji jako odpowiedzi na zmieniające się wymagania zawodowe. Podkreśliła, że uczenie się przez całe życie może być zarówno sposobem dostosowania się do zmieniającej się rzeczywistości, jak i świadomego wyznaczania własnego kierunku rozwoju. Z badań Bilansu Kapitału Ludzkiego wynika, że dorośli uczą się nie tylko po to, by pracować lepiej, ale przede wszystkim, aby rozwijać własne zainteresowania (48%). Dopiero na drugim miejscu wskazywano chęć rozwijania się i „nie zostawania w tyle” (34%).

O wynikach badań BKL dotyczących reakcji firm i pracowników na zmieniające się trendy, rozmawiali Marcin Chwist, employee devdelopment manager z Orange Polska, Monika Dawid-Sawicka, ekspertka ds. rozwoju osób i zespołów oraz Anna Tarnawa, kierowniczka sekcji badań i analiz. Rozmowę prowadziła Paulina Zadura, dyrektorka Departamentu Analiz i Strategii w PARP, która zwróciła uwagę, że z badań BKL wynika, że pracodawcy jako najważniejszy trend, który będzie miał największy wpływ na ich działalność wskazali dbanie o pracowników, jakość ich życia, zaangażowanie i lojalność (63%). Według Moniki Dawid-Sawickiej ta świadomość i postawy są mocno widoczne wśród pracodawców, jednak codzienne rutynowe zadania sprawiają, że nie zawsze przekłada się to na praktykę. Marcin Chwist podkreślił, że w rozwoju pracowników chodzi przede wszystkim o nabywanie potrzebnych umiejętności, o zostawienie pracownikom narzędzi i pozostawienie im czasu na realizację. Pracodawcy oczekują w zamian konkretnych kompetencji. Wciąż szczególnie poszukiwane są kompetencje społeczne, m.in. umiejętność zaangażowania się, zarządzanie czasem, przejawianie inicjatywy czy też komunikatywność. Anna Tarnawa z kolei wskazała na zmieniającą się na przestrzeni lat wartość pracy i pracownika, zarówno w wymiarze czysto finansowym (wzrost kosztów zatrudnienia), jak i kulturowym – przejście od wydajności pracy, przez zasoby, potem kapitał ludzki, a wreszcie employee experience.

Pokolenia na rynku pracy

Drugą część konferencji poświęcono jednemu z najczęściej dyskutowanych tematów współczesnego rynku pracy - różnicom międzypokoleniowym i temu, na ile znajdują one potwierdzenie w wynikach badań. Rozpoczął ją prof. Maciej Błaszak, kognitywista z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podkreślił on m.in., że nasz mózg uwielbia uczyć się w ruchu, w grupie i na świeżym powietrzu i to są najlepsze warunki do nabywania nowych kompetencji.

Anastazja Zakusiło i dr Szymon Czarnik z Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawili wyniki badań BKL dotyczące różnic i podobieństw między pokoleniami. Zaznaczyli, że funkcjonuje wiele mitów na temat pokoleń, a z badań wynika, że w zdecydowanej większości wartości, jakie są ważne w życiu zależą nie tyle od przynależności pokoleniowej co momentu, w jakim znajdujemy się w życiu.

Temat pokoleń rozwijali w rozmowie prof. Jarosław Górniak, prorektor UJ i prof. Marcin Napiórkowski, dyrektor Muzeum Historii Polski. Dyskutowali między innymi o użyteczności kategorii „pokolenia” oraz o zmianach, które zachodzą w całym społeczeństwie.

Czego oczekujemy od pracy?

W trzeciej części konferencji pn. Praca czy święty spokój? O zarobkach, oczekiwaniach i ucieczce na emeryturę uczestnicy przyjrzeli się zmieniającym się oczekiwaniom wobec pracy. Prof. Magdalena Jelonek oraz dr Maciej Koniewski z Uniwersytetu Jagiellońskiego przedstawili wyniki badań dotyczących preferencji zawodowych Polaków, oczekiwań płacowych oraz preferowanych form zatrudnienia. Natomiast prof. Jolanta Perek-Białas omówiła zjawisko przechodzenia na emeryturę, pokazując, że decyzje o zakończeniu aktywności zawodowej zależą nie tylko od wieku, ale również od sytuacji zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej.

W panelu dyskusyjnym uczestniczyli Monika Fedorczuk, dyrektorka Urzędu Pracy m.st. Warszawy, Maja Chabińska-Rossakowska, doradczyni prezesa w ING Banku Śląskim, Paweł Jaroszek, członek zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz prof. Marek Góra, współautor obecnego systemu emerytalnego. Rozmowę prowadziła dr hab. Anna Ruzik-Sierdzińska ze Szkoły Głównej Handlowej. Eksperci podkreślali, że choć ważna jest jak najdłuższa aktywność zawodowa, to jednak obecne warunki na rynku pracy są często niedopasowane do fizycznych możliwości człowieka i jest to wyzwanie, którym należy się zająć. Prof. Marek Góra podkreślił, że przez długi czas zamiast pojęcia „emerytury” funkcjonowało określenie „renta starcza”, co znacząco zmienia nasze postrzeganie przejścia na emeryturę. Warto też pamiętać, że system emerytalny nic nikomu nie daje, a on oddaje. Paweł Jaroszek dodał także, że musimy sobie uświadomić, że za ten kapitał, który zgromadziliśmy będziemy musieli przeżyć wiele miesięcy nie zawsze w dobrym zdrowiu. Monika Fedorczuk dodała, że ważne jest przygotowanie do podjęcia decyzji o emeryturze. Natomiast Maja Chabińska-Rossakowska podkreśliła, że karierą zawodową trzeba zarządzać z założeniem, że będziemy pracować do 70. czy do 80. roku życia., jednak nie w każdej branży jest to łatwe do realizacji i to jest wyzwanie dla rynku pracy.

Synergia zamiast wojny płci

Ostatnia część konferencji dotyczyła różnic i podobieństw między kobietami i mężczyznami na rynku pracy. Dr Szymon Czarnik przedstawił wyniki badań dotyczących podziału obowiązków zawodowych i domowych oraz aktywności kobiet i mężczyzn.

Temat ten kontynuowany był w dyskusji, w której udział wzięli Ilona Peszko-Biskupska, wiceprezeska Fundacji Polka XXI wieku, Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan oraz Marcin Kędzierski, współzałożyciel Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Panel moderowała Maja Dobrzyńska, koordynatorka projektu BKL z PARP. Dyskusja pokazała, że współczesny rynek pracy wymaga odejścia od konfliktowych narracji na rzecz poszukiwania rozwiązań opartych na współpracy i wzajemnym zrozumieniu. Marcin Kędzierski zgadza się, że wśród grup uprzywilejowanych  w większości możemy mówić o partnerstwie i współpracy między płciami. Dużo gorzej funkcjonuje to na przykład w mniejszych  miejscowościach. Mariusz Zielonka zaznaczył, że kobiety często nie tyle spotykają się z odgórną dyskryminacją, co na przykład mają niższe niż mężczyźni oczekiwania finansowe. Według Ilony Peszko-Biskupskiej to elementy, o które kobiety same muszą zawalczyć.

X Konferencję BKL zakończyła Joanna Zembaczyńska-Świątek, zastępczyni prezesa PARP, podkreślając znaczenie rzetelnych badań w prowadzeniu debaty o przyszłości rynku pracy i przedstawiając stan prac nad innymi badaniami BKL.

Jubileuszowa edycja konferencji pokazała, że rynek pracy nie poddaje się prostym definicjom. Wiele popularnych pojęć i medialnych narracji nie znajduje pełnego potwierdzenia w danych. Wyniki Bilansu Kapitału Ludzkiego pozwalają spojrzeć na zachodzące zmiany z większą precyzją i zrozumieniem.

Dziesiąta konferencja BKL po raz kolejny potwierdziła, że przyszłość rynku pracy warto analizować nie przez pryzmat uproszczeń i stereotypów, lecz na podstawie faktów, badań i dialogu różnych środowisk.

Nagranie konferencji dostępne jest na stronie.