Współpraca firm z wojskiem, finansowanie, dual use – jak państwa Europy Północnej wzmacniają swoją obronność?

Rozwój innowacji, które mogą znaleźć zastosowanie w sektorze zbrojeniowym, to złożony proces – od opracowania prototypu, przez testy i pozyskanie finansowania aż po wejście na silnie regulowany rynek. Coraz więcej krajów tworzy w tym celu programy łączące startupy, MŚP i naukowców z ekspertami, inwestorami oraz przyszłymi użytkownikami technologii. Dwudziesta edycja raportu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) „Monitoring trendów w innowacyjności” pokazuje, jak takie inicjatywy skracają drogę od laboratorium do praktycznego wdrożenia.

Raport PARP opisuje trendy, technologie i inicjatywy, które w najbliższej przyszłości będą miały kluczowy wpływ na rozwój innowacji na świecie. Dwudziesta odsłona „Monitoringu…” analizuje zmiany zachodzące w pierwszej połowie 2026 r. w narodowych systemach innowacji (NSI) wybranych państw, m.in. te związane z dziedziną obronności. Zaprezentowano także dokładny opis ekosystemu rozwoju przełomowych rozwiązań technologicznych w Chinach, a w ramach rozdziału poświęconego wybranym trendom technologicznym przyjrzano się dziedzinom kryptografii kwantowej i postkwantowej oraz zjawisku cyborgizacji.

Współpraca trójstronna

Rosnące potrzeby państw w sferze bezpieczeństwa to kwestia nie tylko sektora wojskowego. Odporność na współczesne zagrożenia wymaga rozwoju innowacji także w obszarach łączności, analizy danych, cyberbezpieczeństwa czy odporności infrastruktury krytycznej. Istotną rolę w tym procesie odgrywają podmioty z sektora cywilnego oraz instytucje naukowe, które są naturalnym miejscem powstawania produktów o potencjale rynkowym. Jednocześnie największym wyzwaniem bywa etap przejścia od prototypu do rozwiązania sprawdzonego w warunkach operacyjnych i gotowego do funkcjonowania w silnie regulowanym środowisku. W tym celu w krajach nordyckich oraz w Estonii powstają programy, które łączą firmy i naukowców z użytkownikami końcowymi, zapleczem testowym oraz międzynarodowymi źródłami finansowania.

Od laboratorium do rynku

Jednym z warunków skutecznej komercjalizacji technologii jest dostęp do wiedzy ekspertów oraz infrastruktury, co pozwala dostosować prototyp danego produktu do potrzeb rynku. Inicjatywą, która ma w ten sposób wzmocnić bezpieczeństwo i innowacyjność gospodarki Danii, jest program Defence Tech Denmark. Dzięki współpracy DTU Science Park i Duńskiego Instytutu Technologicznego jego uczestnicy zyskują dostęp do zaplecza badawczego, wiedzy eksperckiej oraz kontaktu z potencjalnymi odbiorcami. Mogą więc nie tylko rozwijać swoje prototypy, lecz także sprawdzać je w praktyce i przygotowywać do wdrożenia na rynku krajowym lub zagranicznym. Do pierwszej edycji konkursu zakwalifikowało się 27 ze 150 aplikujących firm. W ciągu trzech lat wsparciem mają zostać objęte łącznie 72 startupy oraz małe i średnie przedsiębiorstwa tworzące technologie dla obronności i bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej.

Networking i kapitał

Możliwość dopracowania przełomowego pomysłu to ważny etap w kontekście rozwoju produktu. Dalsza ekspansja nie jest jednak możliwa bez wsparcia podmiotu, który uwierzy w potencjał danego rozwiązania i jest gotów finansować kolejne działania. Aby ułatwić swoim startupom zaangażowanie w sektor obronny, Estonia w lutym 2026 r. uruchomiła portal estonia.ee/defence. Za jego pośrednictwem prezentowane są estońskie firmy, ich specjalizacje i dostępne instrumenty wsparcia, co ma zwiększyć zainteresowanie zagranicznych partnerów i inwestorów. Skierowana głównie do międzynarodowego biznesu platforma pełni funkcję nie tylko informacyjną, ale także kontaktową. Za jej pośrednictwem potencjalny inwestor może dowiedzieć się więcej na temat takich kwestii jak eksport, współpraca medialna czy zagadnienia związane z inwestycjami.

Szerokie wsparcie

Finlandia (członek NATO od 2023 r.) w ramach prowadzonych działań rozwija ekosystem współpracy pomiędzy naukowcami, samorządami, ekspertami i instytucjami, który umożliwi testowanie innowacji w sektorze obronności i bezpieczeństwa. W raporcie PARP przytoczony został przykład sieci DEFINE, która skupia związane z tym sektorem przedsiębiorstwa, ekspertów, instytuty badawcze oraz środowiska testowe. Do projektu rozwijanego przez miasto Riihimäki dołączył uniwersytet w Oulu – jedna z największych uczelni wyższych w kraju. Udział tak istotnego ośrodka akademickiego ma ułatwić łączenie osiągnięć naukowych z potrzebami w zakresie odporności państwa na zagrożenia, jak i ułatwić rozwój ekosystemu technologii podwójnego zastosowania.

Drugim z krajów skandynawskich, prowadzącym działania w obszarze obronności i bezpieczeństwa jest Szwecja, która przystąpiła do Paktu Północnoatlantyckiego w 2024 r. Opisane w raporcie działania szwedzkich władz pokazują, jak istotne dla obronności państwa oraz innowacyjności gospodarki jest wzmacnianie kooperacji cywilno-wojskowej na różnych płaszczyznach. W tym celu szwedzka agencja innowacji Vinnova razem ze Szwedzkimi Siłami Zbrojnymi uruchomiły finansowanie trzech inicjatyw – opracowywanie innowacji dla nowoczesnego pola walki, współpraca sektora cywilnego z wojskiem, akceleracja rozwiązań technologicznych podwójnego zastosowania – w ramach programu innowacji cywilno-wojskowych. Co istotne, programy te są skierowane do małych i średnich przedsiębiorstw, których produkty i rozwiązania docelowo będą mogły zostać dostosowane do potrzeb obronnych zgodnych z priorytetami określonymi przez NATO. O znaczeniu tej inicjatywy świadczy fakt, że od momentu uruchomienia programu w 2024 r. do dzisiaj jego finansowanie wzrosło dwukrotnie.

Przytoczone w raporcie przykłady państw nordyckich i Estonii pokazują, że komercjalizacja technologii obronnych to złożony proces, wymagający nie tylko finansowania prac badawczych. Rozwój innowacji oznacza konieczność stworzenia całego ekosystemu współpracy różnych stron, m.in. przedsiębiorców, naukowców, inwestorów i ostatecznych użytkowników. Optymalizacja całego procesu jest istotna nie tylko ze względu na kwestie bezpieczeństwa, lecz także dla zdolności gospodarek do tworzenia innowacji.

Raport został przygotowany w ramach projektu „Inno_LAB " dofinansowanym w ramach Programu „Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027”, Priorytet FENG.02 Środowisko sprzyjające innowacjom, działanie FENG.02.14. Beneficjentem projektu jest Ministerstwo Rozwoju i Technologii, a Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości pełni rolę partnera w projekcie.