W gospodarce, obok rolnictwa, coraz większą funkcję odgrywa turystyka. W 2012 r. Mołdawię odwiedziło blisko 90 tys. turystów, generując tym dochody na poziomie 213 mln USD.

Coraz bliżej Unii Europejskiej

Umowa stowarzyszeniowa, która wkrótce zostanie podpisana pomiędzy Mołdawią a Unią Europejską zintegruje kraj z europejskimi strukturami. Część handlowa umowy obejmuje zagadnienia związane z obrotem towarów (np. eliminacje i ograniczenia taryf celnych), dalszym otwarciem rynków usług, poprawą warunków inwestowania, uproszczeniem procedur celnych, wprowadzeniem środków antykorupcyjnych i instrumentów ochrony handlu. Mołdawia zobowiązały się także do dostosowania swoich aktów prawnych do norm unijnych w wielu obszarach legislacji.

Już dzisiaj Komisja Europejska zniosła wszelkie ograniczenia oraz kwoty na import mołdawskiego wina. Przy okazji integracji z UE władze tego kraju liczą na coraz lepszą współpracę z Polską w wielu dziedzinach. Jedną z najbardziej perspektywicznych możliwości współdziałania upatruje się w spółkach typu joint venture w sektorze winiarskim oraz bardzo szeroko rozumianej branży spożywczej. Zaleca się, aby w ramach takiej kooperacji partnerzy z Mołdawii byli odpowiedzialni za produkcję i dostarczenie produktów (win, warzyw, owoców), natomiast Polacy byli odpowiedzialni za innowacyjne opakowania dla tych wyrobów, a także, a może przede wszystkim, technologie z zakresu przetwarzania i konserwowania owoców oraz warzyw.

Zalety

Do największych zalet Mołdawii należy autonomiczne porozumienie handlowe – kraj ten parafował bowiem umowę stowarzyszeniową z UE oraz cały czas jest członkiem WNP. Z jednej strony Rosja nałożyła zakaz eksportu win mołdawskich do Rosji, ale zakaz ten nie objął Gaugazji – niewielkiego regionu autonomicznego na południu Mołdawii.

Mołdawia charakteryzuje się atrakcyjnym w regionie systemem podatkowym oraz fiskalnym: stawka podatku od osób prawnych wynosi 12%. Dodatkowym atutem jest dobrze wykwalifikowana i konkurencyjna siła robocza – mówiąca po mołdawsku, rosyjsku, a często także po francusku i angielsku; oraz niskie płace – średnie wynagrodzenie wynosi równowartość 790 PLN[i].

Rolnictwo i wino

Atutem sprzyjającym rozwojowi rolnictwa są żyzne gleby. Na prawie 75% terytorium tego kraju występują czarnoziemy, z których aż 86% (ponad 120 000 ha) jest wykorzystywanych pod uprawy winogron. W Mołdawii uprawia się już nie tylko lokalne odmiany, ale również znane i cenione szczepy merlot, cabernet sauvignon, chardonnay. W piwnicach ciągnących się niekiedy po 200 km powstają gatunki win, które są cenione i zamawiane nawet przez głowy państw europejskich (np. królowa brytyjska) Obecność w branżowych czasopismach winiarskich oraz otrzymywane liczne nagrody na międzynarodowych wystawach potwierdzają, że wina mołdawskie konkurują z innymi już nie tylko ceną, ale również jakością.

Co ważne, ze względu na podpisanie umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską import mołdawskich win do państw unijnych jest łatwiejszy niż jeszcze kilka lat temu, a Komisja Europejska zapowiedziała dalsze otwarcie swojego rynku wewnętrznego dla produktów z Mołdawii.

[nbsp]

[nbsp]

[nbsp]

Turystyka

Mołdawia to również obszar, który polskie firmy turystyczne, zwłaszcza zajmujące się turystyką kresową, powinny wziąć pod uwagę, tworząc swoją ofertę. Do dzisiaj na północy tego kraju znajdują się polskie enklawy, takie jak wieś Styrcia zamieszkiwana przez Polaków, ale także inne polskie ślady (głównie stare kościoły i kaplice) związane z okresem Hospodarstwa Mołdawskiego.

Kraj warto także zobaczyć ze względu na naddniestrzańskie malownicze widoki, średniowieczne kościoły oraz klasztory prawosławne historycznej krainy Besarabii oraz Bukowiny. Wszystko to w połączeniu ze zwiedzaniem winiarni oraz ich piwnic może stanowić bardzo ciekawe miejsce aktywnego wypoczynku. Sprzyja temu fakt, że Mołdawia zniosła wizy dla turystów z Polski. Wycieczki z naszego kraju jadące z Lwowa na południe, mogą, odwiedzając po drodze twierdzę Bar, dostać się do Mołdawii, a stamtąd udać się prosto do Odessy i na Akerman. Alternatywnie samolotem można dostać się do Odessy i stamtąd codziennie odjeżdża kilkanaście autobusów do Mołdawii.

[nbsp]

Oddziały i przedstawicielstwa

Zagadnienia związane z rejestracją oddziałów/przedstawicielstw zagranicznych przedsiębiorstw w Mołdawii reguluje ustawa z dnia 5 października 2000 r. „O państwowej rejestracji przedsiębiorstw i organizacji”[ii]. Rejestracji dokonuje się w jednym z urzędów terytorialnych Państwowej Izby Rejestracyjnej. Jej biura znajdują się w Kiszyniowie, Edinet, Hincesti, Cahul, Căuşeni, Orhei, Soroca i Ungheni, Balti i Comrat.

Aby otworzyć oddział/przedstawicielstwo przedsiębiorca musi przedłożyć wniosek, odpis z KRS-u, statut lub umowę spółki, uchwałę o otwarciu oddziału, kopię paszportu kierownika oddziału wraz z zaświadczeniem o niekaralności, dowód uiszczenia opłaty rejestracyjnej i opłaty skarbowej.

Wszystkie dokumenty muszą być przedstawione w formie oryginału lub kopii zatwierdzonej przez notariusza; mogą też być zalegalizowane w urzędzie konsularnym Republiki Mołdowy w obcym kraju. W przypadku gdyby spółka działała przez adwokata/radcę prawnego, powinien on przedstawić jego pełnomocnictwo.

Po zarejestrowaniu oddziału wydawany jest numer rejestracyjny (numer IDNO) oraz zaświadczenie o rejestracji. Ministerstwo Informacji, Technologii i Komunikacji wydaje oficjalną pieczęć. Numery statystyczne (REGON) są także wydawane przez ten organ rejestracyjny.

Zazwyczaj rejestracja zajmuje pięć dni, jednakże przy odpowiednio większych opłatach można skrócić ten czas nawet do czterech godzin. Warunkiem jest jednak to, że dokumenty są przygotowane bezbłędnie.

Dla funkcjonowania oddziału niezbędne jest również otwarcie konta bankowego. Ostatecznie przed rozpoczęciem działalności gospodarczej należy zarejestrować się w mołdawskim Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wszystkie zmiany, które wpływają na stan oddziału lub statusu zagranicznej spółki, muszą być zgłaszane do organu rejestrującego pod groźbą sankcji finansowych. Zgodnie z art. 4, ust. 1 ustawy 220/2007 koszt rejestracji oddziału/ przedstawicielstwa, a także zmian ich danych podlega opłacie w wysokości 55 PLN.

Zakładanie działalności gospodarczej

Prawodawstwo umożliwia zakładanie wszystkich rodzajów podmiotów gospodarczych, w tym spółek w całości z kapitałem zagranicznym. Najbardziej rozpowszechnioną wśród zagranicznych przedsiębiorców formą organizacyjnoprawną jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Wynika to z faktu, że można założyć ją dużo prościej i taniej niż spółkę akcyjną. Warto pamiętać, że oba typy spółek mogą mieć tylko jednego udziałowca. Minimalna wysokość kapitału spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynosi 1188 PLN, a dla spółki akcyjnej nie może być mniejsza niż 4400 PLN[iii].

Rejestracja odbywa się w Państwowym Rejestrze Osób Prawnych prowadzonym przez Izbę Rejestracji w Ministerstwie Sprawiedliwości[iv]. Termin rejestracji zależy od wybranego (i opłaconego) trybu: wynosi albo pięć dni roboczych, albo cztery godziny. Koszt dla spółki z o.o. dla procedury zwykłej wynosi 309 PLN, przyspieszonej – 542 PLN. Odpowiednio koszt założenia spółki akcyjnej wynosi odpowiednio 417 PLN oraz 750 PLN. Obowiązuje zasada „jednego okienka”, w ramach której Izba Rejestracji przekazuje informacje na temat nowych podmiotów do organów statystycznych i podatkowych, a także do organów ubezpieczeń społecznych.

Oprócz kosztów rejestracji wnioskodawca powinien zamówić stempel, którego koszt wynosi 39 PLN (spółki z o.o.) oraz 88 PLN (spółki akcyjne). Izba Rejestracyjna pobiera opłatę w wysokości 313 PLN za publikację w odpowiedniku Monitora Sądowego i Gospodarczego.

W celu rejestracji należy złożyć:

• wypełniony formularz wniosku,
• decyzję o utworzeniu spółki zatwierdzoną przez założycieli oraz dokumenty założycielskie,
• [nbsp]dokument potwierdzający wpłacenie kapitału zakładowego na konto bankowe,
• potwierdzenie opłacenia rejestracji w kasie Izby Rejestracyjnej,
• dokumenty potwierdzające adres osoby prawnej (np. dokument wynajmu lokalu).

[nbsp]

Przedsiębiorca powinien zarejestrować się również w Państwowej Fiskalnej Inspekcji Terytorialnej. Te firmy, które zamierzają odprowadzać VAT w wysokości przekraczającej 132 000 PLN w ciągu kolejnych 12 miesięcy, muszą uzyskać kod VAT, rejestrując się w lokalnym inspektoracie podatkowym.

Ustawa umożliwia rezerwację firmy, w terminie do 6 miesięcy przez rejestracją. Oznacza to, że żaden inny podmiot nie będzie mógł zarejestrować firmy o tej samej nazwie. Żeby to zrobić, należy otworzyć konto w banku i wpłacić na tymczasowy depozyt co najmniej 40% kapitału zakładowego przyszłej spółki, w taki sposób, że każdy udziałowiec wpłaci co najmniej 40% swojego deklarowanego wkładu własnego. Pozostałe 60% powinno zostać opłacone w przeciągu 6 miesięcy od momentu rejestracji.

Po rejestracji zarząd spółki musi dokonać konwersji tymczasowego rachunku bankowego założonego dla spółki na rachunek stały. Należy przedstawić bankowi dokumenty założycielskie, wyciąg bankowy, potwierdzenie imienia i nazwiska przez okazanie dokumentu tożsamości, notarialne karty podpisu, oraz wyrobić pieczęć firmową. Banki wymagają również wypełnienia formularza dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy. W tym celu zarząd dostarcza informacje na temat beneficjenta końcowego firmy oraz informacji, czy członkowie zarządu są związani z osobami zajmującymi stanowiska polityczne w państwie. Podpisy dla oświadczenia mogą być poświadczone przed notariuszem lub przed urzędnikiem banku. Za powyższe czynności bank pobiera opłatę w wysokości 33 PLN z rachunku spółki.

Nieruchomości

Przenoszenie własności nieruchomości również zostało dobrze ocenione przez Bank Światowy. Mołdawia znalazła się na 19. miejscu w rankingu Doing Business 2014. Procedura trwa 6 dni i kosztuje przeciętnie 0,9% wartości nieruchomości. W zakresie nabywania nieruchomości zagraniczni inwestorzy mają takie same prawa jak lokalni inwestorzy. Oznacza to, że nie ma dyskryminacji ze względu na obywatelstwo lub miejsce zamieszkania (osoby fizyczne) oraz ze względu na siedzibę państwa (osoby prawne).

Procedurę kupna nieruchomości należy rozpocząć od otrzymania w katastrze nieruchomości certyfikatu o nieistnieniu obciążeń względem nieruchomości. Taki certyfikat można uzyskać: w wersji on-line „od ręki”, w ciągu jednego dnia roboczego w wersji przyspieszonej lub w ramach zwykłej procedury, która trwa 3 dni robocze. W postępowaniu przed katastrem należy przedstawić odpis z Państwowego Rejestru Osób Prawnych. Wystawienie certyfikatu w ciągu 3 dni kosztuje 14,52 PLN; wydanie w 1 dzień to wydatek 28 PLN (wydanie w jeden dzień ustawowo wolny od pracy kosztuje 55 PLN), „od ręki” – 83 PLN. Do powyższego dochodzą prowizje bankowe w wysokości ok. 0,22 PLN za 1 przelew.

Ponadto należy uzyskać zaświadczenie o braku zaległości podatkowych. Jest ono wydawane w urzędzie skarbowym. Certyfikat taki wydawany jest przez terytorialny urząd skarbowy w terminie 2 dni, a uzyskanie jest zwolnione z kosztów. Ostatecznie należy zawrzeć akt notarialny przed notariuszem. Koszty notarialne wynoszą:

Certyfikat jest ważny dwa miesiące od daty jego wydania; w tym okresie należy dokonać transakcji sprzedaży nieruchomości. Notariusz uwierzytelniając transakcję przeniesienia własności, będzie wymagać zaświadczenia dotyczącego wartości nieruchomości przeznaczonej na sprzedaż. Co do zasady rejestr nieruchomości powinien zawierać taką wartość. W szczególnych przypadkach wartość nieruchomości może być również określona na podstawie wartości polisy ubezpieczeniowej wydanej dla nieruchomości lub wyceny sporządzonej przez uprawnioną osobę[viii].

[nbsp]

Handel zagraniczny

Mołdawia dobrze wypada w dziedzinie egzekwowania świadczeń. Według wyliczeń Doing Business proces ten trwa 327 dni (łącznie z postępowaniem komorniczym), a całościowe koszty wynoszą 28,6% wartości (dla porównania w Polsce jest to 685 dni, a całościowe koszty wynoszą 19%).

Istotnym dla eksporterów jest fakt, że Mołdawia została objęta systemem wsparcia finansowego polskiego eksportu ze środków budżetowych. Dzięki temu jest możliwe dofinansowanie części kosztów związanych z uzyskaniem certyfikatów oraz branżowych projektów promocyjnych.

[nbsp]Cło

Ustawa o taryfie celnej ustanawia opłaty celne dotyczące wszystkich podmiotów (erga omnes). Stawki obowiązujące w przypadku przywozu towarów do Mołdawii są zróżnicowane według kodów taryfy celnej. Są one określone jako procent od wartości celnej, tj. stawki cła ad valorem, która wynosi maksymalnie 30%.

Przedsiębiorstwo zagraniczne, które zamierza wyeksportować towar do Mołdawii, jest zobligowane do zarejestrowania się jako podmiot gospodarczy prowadzący transakcje zagraniczne. Wszystkie dokumenty składane dla Służby Celnej powinny być opatrzone pieczęcią i podpisem kierownika jednostki lub głównego księgowego. Przy pierwszej transakcji celnej należy złożyć wymagane dokumenty; w przypadku przewidywanych zmian należy dodać następne.

Przez granicę Mołdawii może bez żadnych ograniczeń przejść każdy rodzaj towaru oraz środek transportu. Wyjątki przewidziane są w zakresie bezpieczeństwa narodowego (broń), ochrony porządku publicznego (np. gry związane z imitacją okrutnego zabijania ludzi), środowiska (np. rzadkie gatunki flory lub fauny znajdujące się pod ścisłą ochroną), prawa własności intelektualnej i ochrony wartości artystycznych, historycznych i archeologicznych (np. historyczne dzieła sztuki – głównie ikony). Ponadto w przypadku importu tytoniu i wyrobów tytoniowych, towarów dla użytkowania fitosanitarnego, toksycznych substancji chemicznych, chemicznych artykułów gospodarstwa domowego, materiałów wybuchowych, w tym fajerwerków, są wymagane dodatkowe pozwolenia na przywóz.

Lista dokumentów potrzebnych przy wwozie i wywozie towarów

Dużo wskazuje na to, że integracja Mołdawii z Unią Europejską będzie się zacieśniać, to na produkty opatrzone made in Moldova stosuje pewne ograniczenia. Spis towarów oraz szczegółowe informacje na temat ich dystrybucji znajdują się na stronie: http://trade.ec. europa.eu/tdi/

Licencje

W większości przypadków działalność gospodarcza w Mołdawii jest prowadzona na podstawie koncesji i zezwoleń. Ich wydawaniem zajmuje się Izba Licencyjna Republiki Mołdowy na podstawie ustawy z dnia 06.09.2001 r. o niektórych rodzajach licencjonowania[ix]. W celu uzyskania licencji kierownik przedsiębiorstwa, osoba przez niego upoważniona lub inna osoba fizyczna składa wniosek do organu wydającego zezwolenia, który obejmuje:

• nazwę, formę prawną organizacji, adres siedziby, numer podatkowy,
• rodzaj działalności, dla której (których) wnioskodawca zamierza uzyskać zezwolenie/licencję,
• lokalizację oddziałów, w których będzie prowadzona działalność licencjonowana,
• kopię świadectwa rejestracji przedsiębiorstwa lub dowodu osobistego osoby fizycznej,
• inne dokumenty, które mogą być wymagane przez prawo.

Licencja jest wydawana w ciągu 3 dni roboczych od dnia otrzymania dokumentu potwierdzającego uiszczenie opłaty licencyjnej.

Wniosek o pozwolenie nie zostanie przyjęty, jeżeli:

• został złożony przez osoby nieumocowane,
• dokumenty są niepełne lub zawierają błędy.

W przypadku odmowy wnioskodawca jest informowany na piśmie z podaniem przyczyn i pouczony o możliwości poprawienia błędu. Po usunięciu przyczyn, które stanowiły podstawę do odmowy, wnioskodawca składa nowy wniosek, który jest rozpatrzony pozytywnie.

Negocjując umowę…

Mołdawia jest hierarchiczną kulturą. Dlatego też w dobrym tonie jest okazywanie szacunku osobom starszym i wyższym w hierarchii przedsiębiorstwa. Ponadto mołdawscy partnerzy biznesowi mają w zwyczaju prawić sobie nawzajem komplementy i mówić to, co interlokutor pragnie usłyszeć oraz starają się nie urazić lub nie wyprowadzić rozmówcy z równowagi. Dodatkowo, mając temperament południowców, są gadatliwi i często krążą wokół tematu głównego, nie przechodząc przy tym do sedna sprawy. Należy zatem być uważnym słuchaczem i na bieżąco śledzić to, co mówią partnerzy, zwłaszcza że odpowiedź na zadane pytanie może odbiegać od jego treści. Mołdawianie bardzo szybko i łatwo nawiązują kontakt; zdarza się im zadawać pytania osobiste o rodzinę. W rozmowie biznesowej w zasadzie nie ma tematów tabu, trzeba pamiętać, że w jej trakcie często przechodzi się na inne wątki oraz tematy. W rozmowach należy dążyć do nawiązania bezpośredniego kontaktu wzrokowego. Bardzo ważne jest używanie tytułów, zwłaszcza akademickich lub profesjonalnych.

Harmonogramy spotkań nie są sztywne. Ustalona wcześniej agenda często służy jedynie jako wytyczna do dyskusji.

Decyzje podejmowane są zawsze przez najstarszego członka zespołu, ważne jest więc, aby na spotkaniu zawsze były takie osoby po obu stronach, a zwłaszcza po stronie mołdawskiej.

Bartosz Mendyk

Kancelaria Ius Europae

[nbsp]

[nbsp]