W warunkach rosnącej konkurencji międzynarodowej ogromna większość transakcji światowych prowadzona jest z odroczonym terminem płatności. Dla kupującego wysoka konkurencyjność na[nbsp]rynku oznacza lepszą pozycję negocjacyjną przy ustalaniu warunków płatności i ewentualnego jej odroczenia. Z kolei ze strony dostawcy zaproponowanie dłuższego okresu odroczenia płatności może zadecydować o uzyskaniu zamówienia. Sytuacja ta niesie jednak dla eksportera, dotychczas rozliczającego się ze swymi odbiorcami w formie przedpłat, różnego rodzaju ryzyko, m.in. braku zapłaty lub ich opóźnienia.

[nbsp]

Nowe warunki handlu globalnego spowodowały, że poszczególne państwa podjęły działania wspierające własnych przedsiębiorców na międzynarodowym rynku. Na świecie zaczęły powstawać państwowe agencje, które oferują ubezpieczenia eksportowe, specjalistyczne ex-im banki, oferujące zarówno kredyty poprawiające płynność finansową dostawców, jak i[nbsp]ubezpieczenia należności. W celu zachowania „sprawiedliwej” konkurencji na rynku międzynarodowym Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) nakreśliła ogólne zasady wspierania działalności eksportowej przez władze państwowe. Zostały one zebrane w porozumieniu, do którego przystąpiły państwa Unii Europejskiej oraz Australia, Kanada, Japonia, Korea, Nowa Zelandia, Norwegia, Szwajcaria, USA.

[nbsp]

Rządowy program wspierania polskiego eksportu

Od kilku lat również polscy przedsiębiorcy mogą korzystać ze wsparcia państwa w zakresie finansowania i ubezpieczania należności eksportowych na zasadach określonych w[nbsp]konsensusie[nbsp] OECD. Pełną gamę kredytów eksportowych oferuje polskim eksporterom Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), należności w obrocie zagranicznym ubezpiecza zaś Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych S.A. (KUKE). Wspólnie instytucje te proponują ubezpieczone kredyty dla zagranicznych odbiorców polskich produktów i[nbsp]usług. Produkt ten nosi nazwę: Rządowy Program Wspierania Eksportu (RPWE).

[nbsp]

Z usług oferowanych w ramach RPWE może skorzystać każda firma zarejestrowana w[nbsp]Polsce, bez względu na[nbsp]wielkość, branżę, w jakiej działa, region Polski, w którym ma siedzibę, czy kraj pochodzenia kapitału. Podstawowym warunkiem jest krajowe pochodzenie eksportowanych dóbr. Co[nbsp]do zasady, warunek ten jest uważany za spełniony, gdy procentowy udział składników pochodzenia zagranicznego w[nbsp]eksportowanym w ramach kontraktu eksportowego produkcie finalnym nie przekracza 50% wartości transakcyjnej produktu finalnego. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 6 sierpnia 2001 r. regulujące tę kwestię wskazuje wiele wyjątków od tej reguły, m.in. dla takich grup produktów, jak: kable światłowodowe, samoloty sportowe i rolnicze, wyroby farmaceutyczne (60%), systemy komputerowe, wyroby przemysłu elektrotechnicznego, elektronicznego, teletechnicznego (maks. 80%), usług budowlanych (maks. 90%).

[nbsp]

Finansowanie krótkoterminowe

Maksymalny okres spłaty w przypadku kredytów krótkoterminowcyh wynosi 2 lata. Kredyty te[nbsp]udzielane są zagranicznym odbiorcom, którzy mają siedzibę w tzw. krajach ryzyka nierynkowego, tj. wszystkich krajach świata z wyjątkiem krajów Unii Europejskiej, Nowej Zelandii, Norwegii, USA, Kanady, Japonii, Islandii, Szwajcarii i Australii, na zakup wszelkiego rodzaju produktów lub usług spełniających warunek polskiego pochodzenia. Udzielane są na bazie rozliczenia w formie akredytywy w dwóch formułach:

• postfinansowanie akredytywy, stosowane przy rozliczeniu akredytywą płatną a[nbsp]vista,
• dyskonto akredytywy, stosowane przy rozliczeniu akredytywą z odroczonym terminem płatności.

[nbsp]

Środki z kredytu nie opuszczają Polski – są wpłacane bezpośrednio na konto eksportera, na[nbsp]podstawie dokumentów handlowych wymaganych akredytywą i zgodnych z jej warunkami. Importer płaci za otrzymane towary/usługi w swoim banku po upływie umówionego terminu odroczenia. Zasadnicza różnica pomiędzy tymi formułami polega na tym, że koszt finansowania ponoszą inne strony kontraktu. W przypadku postfinansowania akredytywy odsetkami od[nbsp]kredytu obciążany jest importer – BGK wypłaca 100% wartości dokumentów eksporterowi, a[nbsp]po[nbsp]upływie okresu postfinansowania otrzymuje od importera, za pośrednictwem jego banku, kwotę wypłaconych należności wraz z[nbsp]odsetkami. Natomiast w[nbsp]przypadku dyskonta akredytywy koszt finansowania ponosi polski eksporter – BGK wypłaca mu należność wynikającą z dokumentów pomniejszoną o koszt odsetek dyskontowych, a importer po upływie okresu odroczenia, za[nbsp]pośrednictwem swojego banku, zwraca 100% wartości dokumentów.

[nbsp]

Dzięki zastosowaniu zarówno jednej, jak i drugiej formuły finansowania

• eksporter otrzymuje należność za dokonany eksport w czasie kilku dni od prezentacji dokumentów w ramach akredytywy,
• eksporter jest całkowicie (bez regresu i bez udziału własnego) ubezpieczony od ryzyka braku zapłaty,
• importer płaci za otrzymany towar po upływie umówionego okresu odroczenia.

[nbsp]

Finansowanie długoterminowe – inwestycyjne

Finansowanie długoterminowe (inwestycyjne) to kredyty przeznaczone dla zagranicznych importerów, zlecających polskiej firmie dostawę towarów lub wykonanie usług o charakterze inwestycyjnym na[nbsp]terenie ich kraju. Okres spłaty kredytu zależy od kraju i banku importera i[nbsp]może wynosić od 2 do 7 lat (w rzadkich przypadkach dłużej). Kredyt długoterminowy może zostać udzielony każdej zagranicznej firmie, niezależnie od kraju jej siedziby. W formule kredytu dla banku nabywcy finansowane są kontrakty o wartości przekraczającej 200 tys. EUR, natomiast kredyt dla nabywcy udzielany jest inwestorom zlecającym polskiemu wykonawcy realizację projektu o wartości przekraczającej 10 mln EUR. W odróżnieniu od finansowania krótkoterminowego kredytami długoterminowymi może zostać sfinansowane maksimum 85% wartości danego kontraktu eksportowego. Importer jest zobowiązany posiadać minimum 15% i przekazać je na konto eksportera. Oświadczenie eksportera o[nbsp]wpływie tej kwoty na jego konto stanowi warunek konieczny do[nbsp]uruchomienia płatności z[nbsp]kredytu.

[nbsp]

Podobnie jak w przypadku finansowania krótkoterminowego środki z kredytu dla banku nabywcy trafiają bezpośrednio do polskiego eksportera na podstawie dokumentów handlowych poświadczających dokonanie wysyłki lub zrealizowanie pewnego etapu inwestycji. Zobowiązanym do[nbsp]spłaty powstałego w BGK zobowiązania jest importer (w[nbsp]bezpośrednim kredycie dla nabywcy) lub bank importera (w kredycie udzielanym za pośrednictwem banku lokalnego). Podstawą powstających w[nbsp]ramach finansowania długoterminowego zobowiązań są umowy kredytu. Są one zawierane zarówno między BGK a[nbsp]bankiem importera, jak i bankiem importera a importerem, natomiast w[nbsp]przypadku kredytu bezpośredniego – między BGK a importerem.

[nbsp]

Jak uzyskać finansowanie

Przedsiębiorca, który ma projekt umowy z zagranicznym odbiorcą lub inwestorem bądź startuje w[nbsp]przetargu poza granicami Polski, może zaoferować swojemu potencjalnemu kontrahentowi sfinansowanie jego zakupu ze środków BGK. Oferta handlowa eksportera uzupełniona propozycją finansowania znacznie zyskuje na atrakcyjności.

[nbsp]

W przypadku finansowania bezpośredniego w[nbsp]formule kredytu dla nabywcy konieczne jest dostarczenie do banku dokumentów dotyczących projektu, np. biznesplanu, oraz dokumentów rejestrowych i finansowych importera. W[nbsp]związku z dużym zróżnicowaniem charakteru inwestycji tryb postępowania jest każdorazowo ustalany z pracownikami odpowiedniego departamentu BGK.

[nbsp]

Formuła finansowania pośredniego wymaga od[nbsp]eksportera dopełnienia niewielu formalności. W[nbsp]pierwszym etapie aranżacji finansowania importer pracuje z bankiem lokalnym. Bankiem pierwszego wyboru jest ten, który do tej pory obsługiwał danego inwestora. Jednak nie zawsze współpraca z tak wybranym bankiem jest możliwa. Wynika to stąd, że BGK oraz KUKE, która ubezpiecza wszystkie kredyty w ramach RPWE, analizują sprawozdania finansowe danego banku pod kątem ryzyka związanego z kredytowaniem tej instytucji. Efektem analiz są tzw. limity transakcyjne określające wartości, do których BGK może udzielać kredytów danemu bankowi. Jeżeli, zgodnie z informacją uzyskaną w BGK, możliwe jest wyznaczenie limitu na dany bank, importer przedstawia mu projekt, który ma być realizowany we współpracy z polskim eksporterem i[nbsp]informuje bank o możliwości uzyskania od BGK tanich środków na udzielenie kredytu. Jeśli bank importera pozytywnie oceni projekt i zadecyduje o jego finansowaniu, zwraca się do BGK z[nbsp]zapytaniem o koszt finansowania. BGK przedstawia bankowi importera ofertę finansowania. Jeśli bank importera przyjmie tę[nbsp]ofertę, to przystępuje do podpisania umowy kredytu z BGK (w przypadku kredytu dla banku nabywcy) lub bank importera otwiera akredytywę na rzecz eksportera, dostępną w[nbsp]BGK. Eksporter jest zobowiązany dostarczyć do BGK dwa oświadczenia na formularzach KUKE:

• o polskim pochodzeniu towaru, w rozumieniu Rozporządzenia Ministra Gospodarki z[nbsp]2001 r.,
• o braku przekupstwa przy zawieraniu kontraktu eksportowego.

[nbsp]

Następnie eksporter dokonuje wysyłki lub świadczenia usług kontraktowych i prezentuje w[nbsp]BGK dokumenty handlowe poświadczające wywiązanie się ze zobowiązań kontraktowych. Jeśli są one zgodne z ustanowionymi warunkami, BGK dokonuje wypłaty należności na konto eksportera i[nbsp]w[nbsp]tym momencie obciąża kredytem bank importera. Ten z kolei rejestruje dług importera. Zgodnie z[nbsp]ustaleniami z bankiem importera, importer będzie spłacał zobowiązanie w[nbsp]swoim banku, ten zaś, niezależnie, zwróci BGK środki należne zgodnie z zapisami umowy kredytu lub akredytywy.

[nbsp]

Korzyści dla eksportera

Finansowanie udzielane w ramach Rządowego Programu Wspierania Eksportu eliminuje szereg zagrożeń i przynosi eksporterowi wiele korzyści. Przede wszystkim:

• całkowicie eliminuje ryzyko braku zapłaty,
• poprawia konkurencyjność oferty handlowej eksportera na rynkach zagranicznych dzięki uzupełnieniu jej ofertą finansowania,
• poprawia płynność przedsiębiorstwa, także przez umożliwienie tworzenia niższej „rezerwy na straty”,
• pozwala na uniknięcie dochodzenia należności w razie problemów finansowych importera,
• eliminuje konieczność wnoszenia własnego zabezpieczenia pod finansowanie,
• nie obciąża zdolności kredytowej eksportera,
• znosi ryzyko ciążące na pracownikach podejmujących decyzje finansowe, wynikające z ich odpowiedzialności za straty,
• pozwala na powiększenie obrotu eksportowego.

[nbsp]

Biorąc pod uwagę preferencyjne koszty kredytów w ramach Rządowego Programu Wspierania Eksportu, minimum formalności do załatwienia po stronie eksportera i wszystkie wskazane powyżej korzyści, rządowe finansowanie może stanowić dla polskich przedsiębiorców trampolinę do skoku na globalne rynki. Do końca 2015 r. BGK ma do rozdysponowania ponad 5 mld PLN na kredyty wspierające eksporterów. Wystarczy się po nie zgłosić.

[nbsp]

Agata Wilińska

Departament Wspierania Eksportu

Bank Gospodarstwa Krajowego