Ewolucja krajowych przepisów o działalności gospodarczej po 1989 r.

Ukazanie problematyki dotyczącej zagwarantowania przedsiębiorcom równego traktowania w obrocie gospodarczym – zarówno w kontekście obowiązującego prawa krajowego, unijnego, jak i aktualnego orzecznictwa na poziomie  krajowym i unijnym – nie jest możliwe bez zobrazowania odradzania się polskiej przedsiębiorczości pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku[1]. Warto pamiętać także o tradycji w tej dziedzinie sięgającej okresu międzywojennego. Z oczywistych formalno-ustrojowych powodów na znacznie mniejsze zainteresowanie zasługuje okres tzw. Polski Ludowej oraz lata II Wojny Światowej.

W artykule zostaną poddane analizie dwa zagadnienia kluczowe dla gospodarki wolnorynkowej. W pierwszej kolejności zostanie opisane to, czym była działalność gospodarcza i w jaki sposób ją regulują aktualne przepisy prawa. Zostanie także omówiony proces ewolucji znaczenia podmiotu gospodarczego, czyli przedsiębiorcy. Warto przy tym zauważyć, że bez poznania drogi ewolucji tych dwóch składowych polskiej przedsiębiorczości nie będzie możliwe zrozumienie ukształtowanej w polskim systemie prawnym zasady równego traktowania przedsiębiorców, której urzeczywistnienie nie byłoby możliwe bez ustrojowego zagwarantowania obywatelom swobody działalności gospodarczej.  

Przed przełomem politycznym i gospodarczym

Poczynając od końcówki lat osiemdziesiątych XX wieku wprowadzenie częściowo swobodnej i niereglamentowanej przez państwo działalności gospodarczej w powojennej Polsce, zapewniło uchwalenie w 1988 r., czyli jeszcze przez niedemokratyczny parlament^[2], ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej^[3] (dalej: DziałGospU). Od nazwiska jej autora zwana była także potocznie „ustawą Wilczka”^[4]. Ten akt prawny formalnie umożliwił prowadzenie przedsiębiorcom działalności gospodarczej i określał jej zasady.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że zalążki wolnorynkowego sposobu prowadzenia „działalności gospodarczej” przez Polaków, były znane przez cały okres Polski Ludowej. Co prawda w ówczesnym systemie prawnym nie miała ona charakteru legalnego, ale w pewnym sensie, w swojej istocie, stanowiła łącznik pomiędzy okresem międzywojennym i okresem po 1989 r., kiedy to działalność gospodarcza wykonywana przez przedsiębiorców, czyli podmioty prywatne, była legalnie dopuszczalna.

„Ustawa Wilczka” była pierwszym, ze strony ówczesnej władzy, krokiem w kierunku gospodarki wolnorynkowej, rozpoczynającym trudny proces transformacji ustroju gospodarczego w Polsce[5]. W art. 1 tego aktu prawnego zdefiniowano wolność gospodarczą, czyli jedno z najważniejszych pojęć dla państw gospodarki wolnorynkowej. Niektórzy komentatorzy nadali temu pojęciu charakter uniwersalny, przesądzający o sposobie jego rozumienia w całym porządku prawnym[6]. Przez prawie 11 lat będzie to punkt odniesienia dla odradzającej się polskiej gospodarki. Przepis art. 1 stanowił bowiem, że podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Niejednokrotnie zarówno Trybunał Konstytucyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając w sprawach interpretacji przepisów odnoszących się do różnych dziedzin życia gospodarczego – np. orzekania w sprawach świadczenia usług prawniczych przez osoby nie posiadające uprawnień adwokata albo radcy prawnego[7] czy sprawie działalności dotyczącej gier losowych i totalizatorów[8] – posiłkowały się właśnie zasadą wyrażoną w art. 1 omawianej ustawy.

W literaturze wyrażany jest też pogląd, że była to jedna z najbardziej proprzedsiębiorczych ustaw regulujących prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce XX wieku. Ponadto, ze względu na swoją prostotę, została przez większość zapamiętana jako niedościgniony wzór aktu prawnego regulującego działalność gospodarczą[9] i jej wpływu na sytuację ekonomiczną zarówno państwa, jak i jej obywateli. Warto podkreślić, że to w tej ustawie określono legalne definicje działalności gospodarczej oraz przedsiębiorcy. Ustawodawca przyjął, że działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 DziałGospU była działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa, prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką działalność. Podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, tj. przedsiębiorcą w rozumieniu cytowanej ustawy, była natomiast osoba fizyczna, osoba prawna, oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, utworzona zgodnie z przepisami prawa, o ile jej przedmiot działania obejmował prowadzenie działalności gospodarczej.

Warto podkreślić, że dzięki tej ustawie po raz pierwszy, po prawie pięćdziesięciu latach, zerwano z uprzywilejowaną i monopolistyczną pozycją podmiotów sektora publicznego w obszarze działalności gospodarczej. Do minimum ograniczono też liczbę koncesjonowanych obszarów gospodarki, które podlegały ścisłemu nadzorowi państwa w zakresie udzielania zezwoleń na prowadzenie działalności w reglamentowanych dziedzinach gospodarki krajowej.

„Ustawa Wilczka” stała się wzorem dla kolejnych regulacji, które całościowo obejmowały dynamicznie rozwijającą się sferę życia gospodarczego Polski, przywracając do porządku prawnego znane już okresowi międzywojennemu zasady i reguły odnoszące się do problematyki działalności i wolności gospodarczej.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że w dwudziestoleciu międzywojennym zasady liberalizmu gospodarczego[10] regulowane były rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowem[11]. W art. 1 wprowadzało ono pojęcie przemysłu, odpowiadające w pewnym sensie dzisiejszemu pojęciu działalności gospodarczej. Przez przemysł rozumiano wówczas wszelkie zatrudnienie zarobkowe lub przedsiębiorstwo, wykonywane samoistnie i zawodowo, bez względu na to, czy było ono wytwarzające, przetwarzające, handlowe lub usługowe. Natomiast art. 3 tego rozporządzenia gwarantował każdemu, aczkolwiek nie w pełnym zakresie, wolność prowadzenia przemysłu. Ograniczeniem ówczesnej zasady wolności przemysłowej było funkcjonowanie systemu koncesyjnego na prowadzenie wybranych rodzajów  przemysłu, wymienionych w art. 8 tej regulacji.

Zagwarantowana swoboda działalności gospodarczej nie funkcjonowała w systemie prawnym i gospodarczym zbyt długo. Uchwalona w 1935 r. tzw. Konstytucja kwietniowa[12] w znaczny sposób wzmocniła rolę państwa, nie tylko jak się powszechnie uważa w stosunku do obywateli, ale również w kwestiach gospodarczych kosztem zasady swobody gospodarczej[13].

Wracając do oceny regulacji DziałGospU warto podkreślić, że do osiągnięcia pełnej swobody w prowadzeniu działalności gospodarczej w tym akcie prawnym brakowało jeszcze ujęcia dwóch ważnych zasad z zakresu szeroko pojętej wolności gospodarczej, tj. swobody prawnej organizacji prowadzenia działalności gospodarczej oraz samodzielności w prowadzeniu działalności gospodarczej[14]. Warto też zaznaczyć, że ustawa zawierała dodatkowo szereg innych ograniczeń w zakresie swobody prowadzenia działalności gospodarczej, zarówno natury przedmiotowej, jak i podmiotowej. Przykładowo można wymienić określony w art. 3 ust. 1 DziałGospU[15] obowiązek spełniania „warunków dotyczących ochrony przed zagrożeniem życia i zdrowia ludzkiego, a także innych warunków określonych w przepisach budowlanych, sanitarnych, przeciwpożarowych i dotyczących ochrony środowiska” przez przedsiębiorcę czy zapewnienie, wymagane przepisem art. 3 ust. 2 cytowanej ustawy[16], „aby prace, zajęcia lub czynności w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej były wykonywane przez osoby legitymujące się odpowiednimi kwalifikacjami, jeżeli z przepisów odrębnych ustaw wynika obowiązek posiadania takich kwalifikacji”. Mając jednak na względzie ponad czterdziestoletni brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez Polaków, DziałGospU stanowiła przełom dla odradzającej się w kraju sfery życia publicznego dotyczącego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Zmiany ustrojowe, które nastąpiły po nie w pełni demokratycznych wyborach do parlamentu w dniu 4 czerwca 1989 r., dały dodatkowy impuls do dalszego regulowania obszaru działalności gospodarczej. Nowelizacją z dnia 29 grudnia 1989 r. wprowadzono do Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[17] zasadę swobody gospodarczej. Znowelizowany art. 6 stanowił, że „Rzeczpospolita Polska gwarantuje swobodę działalności gospodarczej bez względu na formę własności, a ograniczenie tej swobody może nastąpić jedynie w ustawie”. Mimo to w DziałGospU do momentu jej uchylenia ustawodawca nie dokonał zmiany przepisów, które wpisywałyby się ustrojowo w podejście przewidziane przepisami konstytucyjnymi. Na marginesie warto jedynie zaznaczyć, że jedyną zmianą, którą ustawodawca wprowadził w kontekście konstytucyjnej zasady swobody działalności gospodarczej, było zmniejszenie liczby obostrzeń dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W szczególności rozszerzono możliwość swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej zarówno osobom fizycznym, jak i prawnym, choć było ono zróżnicowane ze względu na charakter osobowości prawnej. W przypadku osób fizycznych, prawo do swobody działalności gospodarczej przysługiwało w pełnym zakresie, w odróżnieniu do działalności osób prawnych, o których działalności decydowały przepisy odrębne.

Przełom wieków

Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej została zastąpiona przez ustawę z 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej[18] (dalej: PrDziałGosp), której regulacje zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2001 r. Podobnie jak w DziałGospU, zawarto w niej definicje przedsiębiorcy oraz działalności gospodarczej. W pierwotnej wersji ustawy w przepisie art. 2 ust. 1 przedstawiono definicję działalności gospodarczej. Oznaczała ona zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Natomiast przedsiębiorcą wedle ustawy uznano osobę fizyczną, osobę prawną oraz niemającą osobowości prawnej spółkę prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą i której cechy określone zostały w § 2 ust. 1 cytowanej ustawy. Do przedsiębiorców zaliczono również wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

W porównaniu do poprzedniej ustawy o działalności gospodarczej, PrDziałGosp znacząco rozszerzyła grupę podmiotów, którym umożliwiono prowadzenie działalności gospodarczej. W szczególności dotyczyło to spółek prawa handlowego, czy wspólników spółki cywilnej. W ustawie uregulowano również zasadę wolności gospodarczej. W treści przepisu art. 5 PrDziałGosp zdefiniowano ją praktycznie w takim samym brzmieniu, jak w ustawie DziałGospU. Ustawodawca przyjął bowiem, że podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa.

Podobnie jak poprzednie przepisy o działalności gospodarczej, również przepisy PrDziałGosp zawierały pokaźny katalog ograniczeń w zakresie swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Prawodawca postanowił bowiem dalej utrzymać system koncesyjny dla określonych rodzajów działalności. W rozdziale IV tej ustawy został określony szczegółowy zakres i warunki rodzajów działalności gospodarczej objętej koncesjonowaniem. Dotyczyło to ponad pięćdziesięciu rodzajów działalności gospodarczej, które wymagały zezwolenia (np. sprzedaż hurtowa i detaliczna alkoholu, prowadzenie składu celnego, podejmowanie i wykonywanie działalności ubezpieczeniowej, reasekuracyjnej i pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz założenie i prowadzenie uczelni niepaństwowych).

Istotnym novum w porównaniu do poprzedniej ustawy o działalności gospodarczej było uregulowanie w art. 7 i 8 możliwości objęcia wsparciem państwa rozwoju przedsiębiorczości oraz umożliwienie udzielania przez państwo pomocy publicznej z uwzględnieniem zasad równości i uczciwej konkurencji. Wynikało to z przystąpienia przez Polskę do Unii Europejskiej i wymagań, które w związku z tym faktem należało spełnić także we wskazanym obszarze.

Warto jednocześnie zwrócić uwagę na postanowienia art. 6 ustawy, w którym ustawodawca, poza sformułowanymi w ust. 1 typowymi zasadami traktującymi o wolności i równości gospodarczej, ograniczył rolę państwa w procesie decyzyjnym w zakresie podmiotowej woli podjęcia decyzji o rozpoczęciu, zawieszeniu czy zakończeniu działalności gospodarczej. Tym samym zasada wolności gospodarczej, powielana w kolejnych regulacjach o zasadach prowadzenia działalności gospodarczej, zyskała duże wsparcie ustawodawcy w ramach wzajemnych relacji pomiędzy przedsiębiorcami a organami administracji publicznej. Po raz pierwszy wskazano bowiem, że organ administracji publicznej nie może żądać ani uzależnić swojej decyzji w sprawie podjęcia, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej przez zainteresowany podmiot od spełnienia przez nią dodatkowych warunków, w szczególności przedłożenia dokumentów lub ujawnienia danych, nieprzewidzianych przepisami prawa[19].

W omawianej ustawie znalazły się przepisy umożliwiające osobom zagranicznym z państw członkowskich Unii Europejskiej i EFTA[20] podejmowanie i wykonywania działalności gospodarczej na takich samych zasadach, co polscy przedsiębiorcy. Powyższa zasada doznawała ograniczeń – działalność gospodarcza mogła bowiem być prowadzona w ten sposób, o ile wspomniane osoby zagraniczne posiadały zezwolenie na osiedlenie się, zgodę na pobyt tolerowany, status uchodźcy nadany w Polsce czy korzystali z ochrony czasowej na jej terytorium Polski.

W ustawie wyraźnie wskazano również, że prowadzenie działalności gospodarczej przez osoby zagraniczne odbywa się z poszanowaniem zasady wzajemności. Przepis art. 6 ust. 2 PrDziałGosp stanowił, że, o ile umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę nie stanowią inaczej, osoby zagraniczne mogą na terytorium Polski podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na takich samych zasadach, jak przedsiębiorcy mający miejsce stałego pobytu lub siedzibę w Polsce. Można zaryzykować tezę, że przyjęte wyżej rozwiązania stanowiły grunt pod regulacje, które Polska miała przyjąć i stosować w związku z jej członkostwem w strukturach Unii Europejskiej. W unijnych dyrektywach podkreśla się bowiem wyraźnie, że prowadzenie działalności gospodarczej musi być zgodne z zasadami traktatowymi, tworzącymi fundamenty Unii Europejskiej, w szczególności z zasadą swobody przedsiębiorczości i zasadą równego traktowania.

Uzupełnieniem katalogu zasad dotyczących prowadzenia przez przedsiębiorców działalności gospodarczej na mocy wówczas obowiązujących przepisów ustawy PrDziałGosp było wskazanie w art. 8, że działalność gospodarczą należy wykonywać na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów.

Po akcesji do Unii Europejskiej

Przepisy cytowanej ustawy obowiązywały do dnia 21 sierpnia 2004 r. kiedy to została zastąpiona przez ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: SwobDziałGosp)[21], poza kilkunastoma przepisami, które obowiązywały jeszcze do dnia 31 grudnia 2011 r.[22]

Ta ustawa była dotychczas najdłużej obowiązującym krajowym aktem prawnym regulującym sprawy z zakresu działalności gospodarczej. Została bowiem zastąpiona dopiero przez ustawę z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców[23], czyli po prawie 14 latach obowiązywania. Tak jak w poprzednich aktach prawnych regulujących sferę działalności gospodarczej, tak i w SwobDziałGosp w art. 2 zdefiniowano pojęcie działalności gospodarczej. Określono ją jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także jako działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Treść tego przepisu przez cały okres obowiązywania ustawy nie uległa zmianie. To samo można powiedzieć o definicji przedsiębiorcy. Zgodnie z treścią przepisu art. 4 ust. 1 i 2 SwobDziałGosp za przedsiębiorcę uznaję się osobę fizyczną, osobę prawna i jednostkę organizacyjną niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Dodatkowo ustawodawca mianem przedsiębiorców określił także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Warto podkreślić, że w trakcie 14-letniego okresu obowiązywania ustawy katalog zasad dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej nie uległ istotnej zmianie. W przepisie art. 6 ustawy dodano jedynie, że poza podejmowaniem, jak i wykonywaniem działalności gospodarczej również zakończenie działalności gospodarczej objęte jest zasadą równego traktowania.

Warto też zasygnalizować, że po raz pierwszy od momentu obowiązywania przepisów regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej w warunkach wolnorynkowych przepisy SwobDziałGosp nałożyły na organy administracji publicznej obowiązek wspierania rozwoju przedsiębiorczości w celu  tworzenia korzystnych warunków do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, w szczególności wspierania mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców.

Zasada równego traktowania przedsiębiorców doznawała jednak ograniczenia w art. 7 ustawy poprzez dopuszczenie możliwości udzielania przez państwo przedsiębiorcom pomocy publicznej. Te kwestie zostały określone w odrębnych przepisach odrębnych – ustawodawca miał na względzie poszanowanie zasady równości i konkurencji.

Warto jeszcze dodać, że w art. 17 ustawodawca jako zasadę ujął sposób prowadzenia przez przedsiębiorców działalności gospodarczej, której wykonywanie powinno odbywać się na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów.

Aktualny stan prawny

W dniu 30 kwietnia 2018 r. zaczęła natomiast obowiązywać ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców[24] (dalej: PrawPrzed), która uchyliła SwobDziałGosp. Obowiązująca do dzisiaj regulacja nieco odmiennie niż jej poprzedniczka definiuje pojęcie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 3 ustawy przez działalność gospodarczą rozumie się zorganizowaną działalność zarobkową, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Zauważalne jest natomiast istotnie duże podobieństwo w zdefiniowaniu pojęcia przedsiębiorcy. Przepis art. 4 stanowi bowiem, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Ponadto za przedsiębiorców uznaje się również wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Wedle tej regulacji zasady podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności gospodarczej przez osoby zagraniczne określają odrębne przepisy. Niemal identycznie w porównaniu z poprzednimi regulacjami regulującymi zasady prowadzenia działalności gospodarczej ustawodawca sformułował zasadę wolności działalności gospodarczej. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 2 cytowanej ustawy przyjmuje się, że podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Nieco szerzej w porównaniu do wcześniej obowiązujących przepisów regulujących prowadzenie działalności gospodarczej zostały określone ramy, których należy przestrzegać przy wykonywaniu działalności gospodarczej przez przedsiębiorców. Wedle art. 9 ustawy przedsiębiorca przy wykonywaniu działalności gospodarczej powinien kierować się zasadami uczciwej konkurencji, poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów innych przedsiębiorców i konsumentów, a także poszanowania oraz ochrony praw i wolności człowieka. Można pokusić się o stwierdzenie, że w zakresie dokonywanych zmian przepisów tej ustawy jej regulacje nie ulegają częstszym zmianom aniżeli poprzednio obowiązujące regulacje.

Poza wskazanymi wyżej przepisami odnoszącymi się bezpośrednio do zasad, sposobów prowadzenia działalności gospodarczej, w obrocie prawnym znajdują się lub znajdowały się regulacje, które również wyznaczały lub wskazują kierunek co do sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, jak i zasad prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców. W szczególności dotyczy to regulacji konstytucyjnych. W pierwszej kolejności warto jedynie chronologicznie wskazać na tzw. „Małą Konstytucję^[25]” tj. ustawę konstytucyjną z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym, która nie zawierała żadnego postanowienia regulującego obszar działalności gospodarczej, ani nie wyznaczała żadnej zasady w tym obszarze. Dopiero Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [26] w przepisie art. 20 przyjęła zasadę ustrojową, że społeczna gospodarka rynkowa jest oparta na wolności działalności gospodarczej, a w przepisie art. 22 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ustalono, że ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Tym samym ujęta w regulacjach dotyczących działalności gospodarczej zasada swobody działalności gospodarczej znalazła swoje potwierdzenie w cytowanym wyżej przepisie art. 20 Konstytucji RP. Wprowadzenie do Konstytucji zasady wolności działalności gospodarczej jako zasady konstytucyjnej ugruntowało, i zarazem przywróciło, przedwojenny charakter prowadzenia przez przedsiębiorców działalności gospodarczej na zasadach wolnorynkowych.

Arkadiusz Zieliński

autor jest dyrektorem Biura Zamówień Publicznych w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, aktualnie w trakcie Prawniczego Seminarium Doktorskiego w Akademii Leona Koźmińskiego

---

[1] Chodzi o 1989 r., od której przyjmuję się, że Polska stała się wolnym i niepodległym państwem.

[2] Pierwsze wolne wybory parlamentarne do Senatu odbyły się w czerwcu 1989 r., natomiast Sejm miał charakter kontraktowy.

[3] Dz. U. Nr 41, poz. 324.

[4] Mieczysław Wilczek powołany został na stanowisko ministra przemysłu w październiku 1988 r. w rządzie Mieczysława Rakowskiego.

[5] M. Magdziarczyk, Prawne spojrzenie na działalność gospodarczą w Polsce po 1988 roku, Studia Ekonomiczne, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Nr 378 – 2019.

[6] W. Kubala, Związek roszczenia z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz z prowadzeniem przedsiębiorstwa, MOP 1999, nr 5.

[7] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.11.2003 r., sygn. SK 22/02

[8] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.09.1990 r. sygn. II SA 460/90

[9] R. Skibicki, Skutki prawne i ekonomiczne tzw. Ustawy Wilczka w trzydziestolecie jej uchwalenia, Wrocławskie Studia Erazmiańskie XIII, str. 470.

[10] Więcej w K. Zapolska, Ewolucja podstaw normatywnych wolności gospodarczej w Polsce w XX wieku, MISCELLANEA HISTORICO-IURIDICA, t. XVIII, z. 2, 2019, s. 270.

[11] Dz. U. 1927 Nr 53, poz. 468.

[12] Ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 227).

[13] B. Paplewski, Ewolucja prawa do swobody działalności gospodarczej w prawie polskim w XX w, str. 3.

[14] Ibidem, str. 6.

[15] Stan prawny na dzień 28.12.1989 r. do dnia 24.05.1990 r.

[16] Op.cit. 3

[17] Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. zmieniająca ustawę Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 1952 r.  (Dz. U. Nr 75, poz. 444)

[18] Dz. U. Nr 101, poz. 1178

[19] Art. 6 ust. 1 tejże ustawy

[20] Europejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

[21] Dz. U. z 2004 r. nr 173, poz. 1807 ze zm.

[22] Art. 53-56 obowiązywały do dnia 31 grudnia 2004 r. , art. 7 obowiązywał do dnia 31 marca 2009 r. , art. 7b ust. 10 i art. 7i obowiązywał do dnia 1 lipca 2011 r. i art. 7a – 7h obowiązywały do dnia 31 grudnia 2011 r.

[23] Dz. U. z 2018 r. poz. 646 ze zm. (publikator pierwotny).

[24] Dz. U. z 2021 r. poz. 162.

[25] Dz. U. z 1992 r. Nr 84, poz. 426 ze zm.

[26] Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.